آن چه چین می‌خواهد افغانستان دارد

در حالی که به تاریخ خروج نیروهای امریکایی از افغانستان نزدیک می‌شویم، بحث درباره بزرگترین همسایه این کشور تغییر کرده است. تحلیل‌گران امریکایی دیگر نگران سرمایه‌گذاری‌های چینی‌ها بر اقدا‌م‌های ثبات‌ساز ایالات متحده و ناتو نیستند. اکنون، امیدواری این است که شرکت عظیم دولتی چین، سرمایه بیشتری را به افغانستان سرازیر کند بدین امید آن که سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی سبب تقویت دولت شده و فرصت های پول‌سازی را به جای جنگ نصیب افغانستان کند. اما شرکت‌های چینی با بسیاری از همان تردیدهایی رویارو هستند که نیروها و قراردادی‌های امریکایی با آن‌ها طی یک دهه مواجه بودند.

درباره‌ی جنجال‌ها و تاخیرها در محل بزرگترین سرمایه‌گذاری چین در افغانستان یعنی معدن مس قرغنتن در مس عینک نوشته شده است. هم مسوولان کمپنی و هم ناظران محلی می‌گویند که شرکت چینی رهبری‌کننده این پروژه، وقت‌تلفی می‌کند و منتظر ارزیابی شرایط امنیتی پس از خروج نیروهای امریکایی است.

با این وجود آن چه در درازمدت اهمیت بیشتر دارد این است که چینی‌ها پلان‌هایی برای سرمایه گذاری در نفت و گاز شمال کشور هم دارند. این‌ها قابلیت‌هایی هستند که افغانستان را به شبکه خط لوله در آسیای میانه ارتباط می‌دهد و پیوستگی منطقه‌ای ساختاری را مهیا می‌کنند که مقام‌های امریکایی سال‌هاست از آن سخن می‌گویند. کشورهای ترکمنستان و قزاقستان تا حدی به علت سرمایه‌گذاری چینی‌ها در بخش انرژی خویش ثروتمند و با ثبات شده اند. آیا همین قضیه برای افغانستان در آینده قابل تصور است؟

اول، باید که نفت از زمین بیرون آورده شود. وحیدالله شهرانی، وزیر معادن افغانستان در کنفرانس قبلی “پول و معدن” در هونگ کونگ اعلام کرد که شرکت ملی نفت چین به زودی تولید نفت را در ولایت سرپل در شمال افغانستان شروع می کند. اما در اکتبر گذشته شهرانی عین خبر را اعلام کرده بود. آگاهان و مشاوران مستقل و یک مقاله رویترز هم تایید کرد که استخراج واقعاً در …         ادامه ص6

ماه خزان شروع شده و فعالیت آن در ماه جنوری تسریع شده است. شاید این مساله به دلیل نحوه جمله بندی رخ داده باشد. شاید هم برخی نافهمی‌ها میان ژورنالیستان درباره کلمات “استخراج” و “تولید تجاری” صورت گرفته باشد.

با این همه، به نظر می‌آید که نوعی عدم وضاحت درباره مقدار دقیق نفت خامی که از زمین بیرون می‌آید، جایی که قرار است تصفیه شود و نوع ذخایری که شرکت چینی در منطقه نصب می‌کند وجود دارد. شهرانی در اکتبر گذشته به تولید 1950 بشکه در روز اشاره کرد در حالی که اظهارات قبلی وی حاکی از تولید اولیه 5000 بشکه در روز بود و برنامه‌هایی برای 25000 بشکه در روز تولید تا پایان سال. این یک تناقض بزرگ است. سال گذشته، مقام‌های شرکت چینی از تخمین نزدیک به 2000 بشکه در روز، رقمی که با رقم نمایندگان شرکت نفت و گاز وطن، که شریک افغانی شرکت چینی این پروژه است، همخوانی داشت، بحث می‌کردند.

همچنین به نظر می‌رسد که معلوم نیست کدام یک از همسایگان شمالی افغانستان نفت را تصفیه خواهند کرد. به گفته شرکت نفتی چین و وزارت معادن افغانستان به شکل تولیدات نفتی متنوع مثل گازولین و پترول برای استفاده افغان‌ها صادر خواهد شد. گفته می‌شود که شرکت نفت چین تایید کرده که در دفعات متعددی نفت خام برای تصفیه از طریق تیلرها به مرز با ترکمنستان فرستاده شده است.

چنان که “اریکا دان” در گزارش عمیق و جالب خود درباره سرمایه‌گذاری چین در افغانستان اشاره می‌کند، “پروژه استخراج نفت توسط شرکت نفت چین در ولایت سرپل، بخشی از عملیات عظیم این کشور در شرق ترکمنستان است که از آن جا خط لوله نفت آسیا- چین، راه خود را به سمت پکن، شانگهای و دیگر مراکز شهری ساحلی شرق چین می‌گشاید: سه حوزه‌ای که شرکت چینی در افغانستان به آن‌ها دست یافته یعنی بلوک‌های نفتی کشکری، بازارخامی و زمردسای، بخشی از حوزه وسیع دریای آمو یعنی ذخایر نفت و گاز طبیعی که پنداشته می‌شود از جنوب شرق ترکمنستان به طرف جنوب تاجیکستان و شمال افغانستان کشیده شده اند. در حقیقت، این همان منطقه‌ای است که در آن شرکت نفت چین قصد ساخت یک خط لوله گاز طبیعی را برای آوردن منابع ترکمنستان به شانگهای از طریق شمال افغانستان و تاجیکستان دارد. پروژه تی ای تی سی چنان که نامیده می‌شود، به حیث یک مسیر جایگزین برای خط لوله آسیای مرکزی- چین عمل خواهد کرد تا مصرف‌کنندگان چینی به ازبکستان و قزاقستان به حیث کشورهای ترانزیتی وابسته نباشند. برنامه‌های شرکت نفت چین برای 65 ملیارد متر مکعب گاز سالانه که از ترکمنستان صادر خواهد شد، قطعا نیاز دیگری به این خط است.

شرکت نفتی چین در گذشته روی امکان خط لوله‌ای از ایران یا دیگر بخش‌های خلیج که شبکه آسیای مرکزی این کشور را از طریق شمال افغانستان وصل کند، بحث کرده است. این شرکت اخیراً پلان‌ها برای توسعه بخشی از میدان عظیم گاز پارس جنوبی ایران رها کرده اما قطعاً در جستجوی فرصت‌های استخراج جدید در ایران با وجود تحریم‌های جهانی است. اگر این کشور از قبل زیرساخت‌هایی برای وصل به شمال افغانستان می‌داشت، برای شرکت نفتی چین هم منطقی بود تا از این ولایت‌هایی که در آن‌ها نفت استخراج می‌شوند، به حیث گذرگاه اصلی برای گاز خلیج که به چین می‌رود استفاده کند.

در مواجهه با یک چنین پلان‌هایی بزرگی، وزارت معادن افغانستان ممکن است تلاش کند تا گزینه‌های خود را داشته باشد. شرکت اف ام سی که در زمینه مواد کمیاوی کار می‌کند و در فیلادلفیا موقعیت دارد در اواخر دسمبر از قراردادی برای ساخت یک تصفیه‌خانه در ولایت جوزجان که از محل عملیات شرکت نفت چین دور نیست، خبر داد.

ای اف ام سی نه تنها برای فرآوری نفت استخراج شده توسط شرکت نفتی چین مناسب است که همچنین انتظار می‌رود برای تصفیه نفت بخش دیگری از حوزه آمودریا که از سوی کنسرسیوم نفتی مستقر در دوبی به نام دراگون، شرکت انرژی کویت و شرکت نفتی ترکیه استفاده شود. بلوک‌های آن‌ها شامل “صندوقی” و مزارشریف، در ماه دسمبر به آن‌ها اعطا شد و نمایندگان کنرسیوم مذکور می‌گویند که مذاکرت با وزارت معدن جریان دارد. گزارش‌های رسانه‌های افغانستان ادعا می‌کنند که یک قرارداد سه ساله بین شرکت نفت چین و اف ام سی بسته شده است اما نمایندگان نفت چین حاضر به تایید این موضوع نبودند. تاکنون صحبت از تصفیه 60 بشکه نفت خام در روز بوده است و شرکت نفتی چین هم قطعاً از ارتباط با ترکمنستان برای رساندن نفت خام به بازار استفاده می‌کند.

دولت افغانستان پیوسته از برنامه‌های انکشافی انرژی چین به حیث بخشی از راهبرد توسعه اقتصادی پس از خروج نیروهای امریکایی یاد می‌کند و حتا سفارت امریکا در کابل با چینی‌ها روی پروژه‌های کوچک ظرفیت‌سازی شریک شده اند. از نظرگاه افغان‌ها این چیزی است که شده است اما وقتی که آدم به فعالیت‌هایی شرکت نفتی چین در افغانستان بیشتر دقیق می‌شود، درمی‌یابد که این فعالیت‌ها تنها بخشی از شبکه مهم انرژی است که از سوی شرکت‌های چینی در اورآسیا در حال ساخت است و واضح است که برنامه‌های انرژی چین برای افغانستان در سال‌های آینده احتمالا زیر نظر گرفته خواهد شد. اگر تجربه آسیای مرکزی کدام درسی داشته باشد، سرمایه‌گذاری انرژی چین ممکن است یک رفاه میان‌مدت به بهای تمامیت ارزی درازمدت فراهم کند.

یادداشت: دکتر الکساندر پترسون نویسنده کتاب جزیره جهان، ژیوپولتیک اورآسیا و سرنوشت شرق و مشاور نهاد امنیت انرژی در مرکز جهانی وودرو ویلسون برای تحصیلکرده گان است.

0 پیام برای این مطلب ثبت شده