انرژی آفتاب در افغانستان هدر می‏رود

ذخایر انرژی در افغانستان اکثراً دست‏‌ناخورده باقی مانده‌اند. افغانستان دارای معادن ذغال سنگ، اورانیوم، نیبیوم، نفت، گاز و رودخانه‌های فراوان می‌باشد. طبق گزارش وزارت انرژی و آب، ظرفیت تولید انرژی بالقوه کشور ۲۴۰۰۰ مگاوات می‌باشد از جمله ۲۳۰۰۰ آن از آب، (۵۱۴-۵۲۴)مگاوات از ذغال سنگ، ۳۵۰-۵۰۰ مگاوات از گازطبیعی (۱۲۵-۳۰۰) مگاوات از نوع نفت خام می‌باشد. لازم است انرژی آبی که ارزان و غیرمضر می‌باشد در کشور ترویج گردد. قبل ازاینکه بندهای آبی را بنیاد نماییم لازم است آب‏های کشور مهار گردند که در کدام محل و به چه تعداد بند آبی که حق قانونی آن است ساخته شود. دولت غرض مهارنمودن آب‏های خود مبلغ ۱۴۸ میلیون دالر را از قرضه بانک جهانی تخصیص داده و ختم کار را آغاز سال ۱۳۹۶ تعین نموده ‌است. ولی جهت استفاده از آب خویش غرض استحصال انرژی و مهار آب تمام خاک مبلغ ۱۱ ملیارد دالر ضرورت دارد که امکان تأمین این هزینه از عهده دولت خارج است.

اما در گوشه و کنار این کشور به شکل جسته و گریخته گاه از سوی افراد و اشخاص یا به همت اهالی و شوراهای قریه و شهرستان، به همت موسسات داخلی و خارجی تلاش‏‌هایی جهت تولید انژی از منابع محلی صورت گرفته است. لذا در هرگوشه و کنار کشور به شکل پراکنده شاهد به راه افتادن پروژه‏‌های برق‏های آبی، بادی و آفتابی بوده ایم. تا فعلاً برق آفتابی دربعضی نقاط ولایت غور، بامیان، شهر کابل، محمودعراقی، بدخشان، هلمند، قندهار، مزارشریف، خوست، نورستان، پکتیا، ارزگان، وردک و تعدادی از روستاهای افغانستان مروج گردیده است.

از جمله به تاریخ 5عقرب سال روان نخستین پروژه‏‌ی وسیع برق آفتابی کشور در ولایت بامیان راه‏اندازی شد. این پروژه که به همکاری مالی و تخنیکی حکومت زیلاند جدید و تیم بازسازی ولایتی آن کشور مستقر در ولایت بامیان که در میزان 1391 آغاز گردیده بود، در این تاریخ به بهره‏‌برداری سپرده شد. به اساس معلومات خبرنامه شرکت برشنا ارزش مجموعی این پروژه بیشتر از چهارده میلیون دالر امریکایی است که توسط کشور مذکور تمویل گردیده است.

این پروژه، سه شبکه‏‌ی عمومی برق را در بر خواهد گرفت که دو شبکه‏‌ی آن ظرفیت 600 کیلو وات و یک شبکه‏‌ی آن ظرفیت تولید 400 کیلو وات برق را دارا می‏‌باشد. مجموع تولید برق توسط هر سه شبکه در حدود 1000 کیلووات (یک میگاوات) می‏‌باشد. با فعال شدن هر سه شبکه‏‌ی شهری در ولایت بامیان به صورت مجموعی 2490 خانواده در شهر بامیان از نور برق آفتابی مستفید می‏گردند.

در حال حاضر کشورهای مختلف جهان به سمت استفاده از انرژی‏‌های تجدیدپذیر، به‏‌ویژه خورشید و باد حرکت کرده و به عنوان مثال ظرف 5 سال گذشته در کشور آلمان سهم صنایع فتوولتائیک در تولید نیروی برق 10 برابر شده و حدود 3 درصد انرژی مورد نیاز آن کشور را تامین می‏کند و قرار است تا سال 2020 برق مورد نیاز پانزده میلیون آلمانی از انرژی خورشیدی تامین شود. ذکر این نکته هم ضروری است که تا سال 2013 هزینه‏‌های تمام شده‏‌ی انرژی خورشیدی از سوخت فسیلی ارزان‏تر خواهد شد. لذا برخی از کارشناسان برآورد کرده اند که تا سال 2090 چرخش محسوس کشورهای جهان به این منبع را شاهد خواهیم بود. همچنین تخمین زده شده که در سال 2100 حجمی معادل 30 تا 80 درصد از انرژی اولیه مورد نیاز دنیا از انرژی‌های تجدیدپذیر تأمین خواهد شد.

در میان منابع انرژی‌های تجدیدپذیر، انرژی خورشیدی جایگاه ویژه‌ای دارد. به‌ویژه در کشورهای آفتاب‌خیز می‌توان گستره‌ای چشم‌گیر از نیاز به انرژی را از این طریق تأمین کرد. انرژی خورشیدی را می‌توان به صورت حرارتی و نوری (فن‏آوری فتوولتائیک) مورد استفاده قرار داد.

از سیستم‌های گرماخورشیدی می‌شود در مقاصد گوناگون، از جمله سیستم‌های حرارتی و برودتی، تهیه آب گرم، آب ‌شیرین‌کن یا آب مقطرگیری، سرمایش یا گرمایش ساختمان، انتقال و پمپاژ آب، سیستم تولید فضای سبز یا گلخانه، خشک‌کن و اجاق‌های خورشیدی، خوراک‌پز، سردکن‌ها یا چیلرهای جذبی و نیروگاه‌های خورشیدی استفاده کرد. با استفاده از سیستم فتوولتائیک نیز می‌توان انرژی خورشیدی را به انرژی الکتریکی تبدیل کرد.

افغانستان با مختصات جغرافیایی ۳۳°۰۰′ شمالی ۶۵°۰۰′ شرقی / ۳۳.۰۰۰° شمالی ۶۵.۰۰۰° شرقی به دلیل قرار داشتن بر کمربند تابش خورشیدی در میان کشورهایی قرار دارد که از چنین پتانسیلی برخوردارند. در ۹۰ درصد از خاک کشور ما تقریبا بیش از ۳۰۰ روز آفتاب مؤثر وجود دارد و میزان تابش خورشیدی در آن بین ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ کیلووات ساعت بر متر مربع است. دو منطقه در جهان یعنی صحرای استرالیا و کویر مرکزی ایران بیشترین میزان تابش خورشید در طول سال را دارا هستند؛ زیرا در این نقاط تقریبا هیچ روز ابری وجود ندارد و افغانستان دراین زمینه مقام سوم را داراست. مخصوصاً مناطق وسیعی در نواحی غرب، جنوب غرب و جنوب افغانستان از جمله دشت‏‌های دالرام، مارگو، ریگستان، نیمروز و به‏‌ویژه دشت بگواه از جمله مناطقی هستند که روزهای آفتابی در آنجا به 300 روز می‏رسد.

بنابر این کشور ما، از نظر شرایط جغرافیایی در منطقه‏‌ای است که می‏تواند با خلاقیت و کمک گرفتن از مدیریت مدرن جهانی ، سهم قابل توجهی را در بازار انرژی‏‌های پاک به دست آورد. فقط کمی اعتماد به نفس لازم داریم که زمینه به وجود آمدن آن هم ، کسب سهم تولید و خدمات فنی مهندسی در بازار جهانی است. مطمئن باشیم که ورود به صحنه‏‌ی بین‏‌الملل ، باعث رشد و پیشرفت، تولید ثروت و رشد کسب و کار در کشور خواهد شد.

از سال‏‌های دور دولت‏‌ها نقش محوری در پیشرفت و توسعه فن‏‌آوری‏‌های نسل بعد را داشته اند. بدیهی است که حمایت دولت‏‌ها فقط از فن‏‌آوری‏‌های نو نخواهد بود بلکه دنبال اشاعه کسب و کار جدید هم باید باشند. از سوی دیگر در اقتصاد نوین و مدرن جهانی، دولت‏‌ها و حاکمیت‏‌ها سعی می‏‌کنند فرصت‏‌های تولید، نوآوری، رقابت، ورود به بازارهای بین‏‌المللی و تنظیم قراردادهای بزرگ را توسط صنعت‌گران، بانکداران و بازرگانان فراهم آورند تا خود قدرتمند شوند. لذا گام اساسی برای گذار به اقتصاد انرژی‏‌های تجدیدپذیر، پایه‏‌گذاری بانک‏‌های تخصصی و فعال در این بخش است که صرف با هدف و برنامه تقویت زیرساخت‏‌ها و وظیفه تامین مالی پروژه‏‌های مربوط به انرژی پاک به وجود آمده باشند، به موازات آن شرکت‏‌های بیمه تخصصی در این بخش انرژی می‏تواند تشکیل شده و پوشش بیمه‏‌ای برای تولیدکنندگان و مصرف‏‌کنندگان را فراهم آورد.

با درنظرداشت طول موج شعاع آفتاب، زاویه‏‌ی تابش خورشید و همچنین مدت زمان تابش موثر خورشید بر سطح زمین حدوداً در اکثر نقاط کشورمان به ازای هر متر مربع بیش از ۵ کیلووات ساعت انرژی رایگان از خورشید دریافت می‌توانیم. و اگر بخواهیم احساسی نسبت به این مقدار انرژی داشته باشیم می‌توانیم این مثال را بزنیم، اگر یک لامپ ۲۰ وات را ۱۰ ساعت در روز روشن کنیم، مقدار انرژی مصرفی آن برابر خواهد بود با ۲۰۰ وات‌ساعت انرژی. در حالی که ما در هر متر مربع داریم حدود ۵ هزار وات ‌ساعت انرژی رایگان دریافت می‌کنیم. یعنی به راحتی می‌توانیم ۲۵عدد از این لامپ‌ها را در خانه‌خودمان فقط با یک متر مربع از سطح زمین، دریافت کنیم. لذا با جرأت می‏توان گفت حدود۲۸۰۰ تا ۳۸۰۰ وات ‌ساعت انرژی در هر متر مربع به صورت میانگین در افغانستان در سطح زمین تولید می‌‌شود. ما می‌توانیم در بسیاری از مناطق صحرایی و هموار کشور‌نیروگاه‌های خورشیدی نصب کنیم و در تمامی این مناطق می‌توانیم از خورشید انرژی تأمین کنیم. هر جا که انرژی باشد آبادانی هم می‌تواند باشد، آب را می‌توانند استحصال و پمپ کنند و زندگی در مناطق خشک و صحرایی کویری از سر گرفته می‌شود.

با توجه به موقعیت جغرافیایی و نزدیکی افغانستان به خط استوا که خورشید نسبتاً عمودتر می‏‌تابد و امواج آفتاب از انرژی متراکم‏‌تر برخوردار است، پتانسیل انرژی خورشیدی در افغانستان آن قدر بالا است که می‌توان با بهره‌گیری درست از این انرژی آن را به کشورهای دیگر نیز صادر کرد. از سوی دیگر از این طریق تقریباً در کشور ۵۰۰ هزار فرصت شغلی را می‌توان به صورت مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کرد. افغانستان می‌تواند به این طریق هم اشتغال و هم انرژی تولید کند و این انرژی را به همسایگانش نیز صادر کند. به‌عنوان مثال ما در فراه در طول سال ‌بین۴۵۰۰ تا ۵۲۰۰ وات‌ساعت در هر متر مربع انرژی داریم و این را می‌توانیم در نیروگاه‌ها تولید و به سایر نقاط افغانستان صادر کنیم. همین مقدار را ما درشمال کشورمان هم داریم یعنی دشت لیلی و قطغن زمین. که می‌توانیم آن را به کشورهای دیگر صادر کنیم. یعنی اگر واقعا به انرژی خورشیدی اندکی توجه شود، کشور ما نیاز به هیچ گونه نیروگاه دیگری برای تولید برق و انرژی در داخل کشور ندارد.

پیشنهاد مشخص در این زمینه، طراحی و ساخت یک شهر نمونه به عنوان شهر پاک، در یکی از مناطق جنوبی کشور به عنوان مثال در دشت‏‌های بین هلمند و قندهار، قندهار و زابل، و یا زابل و غزنی یا در غرب کشور بین هلمند و نیمروز، نیمروز و فراه، یا فراه و هرات است. سناریو این است که شهری ساخته شود با امکان اسکان حدود 10000نفر، این شهر حجم عمده انرژی مورد نیاز خود را از انرژی خورشیدی تامین کرده و همه مصالح و لوازم به کار رفته در آن کاملاً قابل بازیافت باشند. شهر فاقد هر گونه سیستم حمل و نقل وابسته به سوخت‏‌های فسیلی باشد و از یک سیستم حمل و نقل سریع برقی جهت جابجایی افراد استفاده شود. در این شهر، شبکه‏‌ی وسیعی از لوله‏‌های مکنده، کار انتقال فاضلاب و زباله‏‌ها را به ایستگاه‏‌های مرکزی به عهده خواهند داشت که در آن حدود 70% فاضلاب تصفیه و به چرخه مصرف برگردانده شود و 80% زباله هم پس از بازیافت قابل استفاده شده و پسماند آن‏ها به کود یا سوخت تبدیل گردد.

در مرحله‏‌ی اول بخشی از برق مورد نیاز این شهر با ساخت یک نیروگاه خورشیدی 10 مگاواتی تامین شده و مقادیری از گرمای محیط به وسیله یک سری تونل‏‌های هوای گرم به استخرهای آب شیرین‏کن و تصفیه آب هدایت، تا از انرژی گرمایی در این بخش استفاده شود. از سوی دیگر شرکت‏‌های خدمات خودروهای برقی هم در آن شهر فعال خواهند شد.

این شهر می‏تواند به عنوان یک شهر پاک و به صورت منطقه‏‌ی صد در صد آزاد تجاری- صنعتی، محل فعالیت شرکت‏‌های تولیدی و خدمات فنی مهندسی معتبر، دانشگاه‏‌ها و مراکز تحقیقات انرژی‏‌های تجدیدپذیر داخلی و خارجی باشد.

در عین حال می‏تواند به عنوان مرکزی جهت تدوین و عملکرد استراتژی توسعه صادرات به جای واردات در نظر گرفته شود.

0 پیام برای این مطلب ثبت شده