بازی هند و پاکستان در زمین روسیه و امریکا

هند و پاکستان که زمانی در حوزه‏ی شبه‌قاره یک کشور را تشکیل می‌دادند از زمان جدایی پاکستان از هند در سال 1947 تاکنون با مجموعه‌ای از فراز و نشیب‌ها همراه بوده‌اند که نه تنها بر روابط آن‏‌ها بلکه بر کل منطقه تاثیرگذار بوده است.

البته نباید نادیده گرفت که کشورهای غربی بویژه انگلیس برای تأمین منافع خود همواره به عنوان سدی میان هند و پاکستان بخصوص در ارتباط با اوضاع کشمیر عمل کرده اند.

بررسی سیاست‏‌های داخلی و خارجی دو کشور در مقطع کنونی نیز نشانگر ادامه تحرکات طرفین برای تقویت موقعیت خود در برابر دیگری است. هر چند که آن‏ها بر لزوم تقویت مناسبات دوجانبه تأکید دارند، از زمان به قدرت رسیدن نواز شریف در سمت نخست‏‌وزیری پاکستان نوعی تعامل در روابط دو کشور آغاز شده چنان که وی و سینگ؛ همتای هندی‏اش در حاشیه نشست سازمان ملل بر توسعه مناسبات تأکید کردند.

با این وجود رفتار دو کشور بویژه در حوزه‏‌ی سیاست خارجی نشانگر تلاش آن‏‌ها برای تقویت موقعیت خود در برابر طرف مقابل است به گونه ای که هر کدام از این کشورها زنجیره‏ای از روابط منطقه‏‌ای و فرامنطقه‏‌ای را آغاز کرده اند. افغانستان از جمله حوزه‏‌هایی است که هر دو کشور برای ورود به آن تلاش می کنند چنان که چندی پیش حامد کرزی؛ رئیس‏‌جمهور مهمان هند و پاکستان بود.

در شرایطی که نیروهای خارجی برای خروج از افغانستان آماده می‏شوند، هند و پاکستان تلاش دارند با تقویت موقعیت خود در این کشور از آن به عنوان اهرم فشار در برابر دیگری بهره گیرند؛ رقابتی که ظاهر آن را رویکرد به افغانستان برای روابط دیپلماتیک و باطن آن را رقابت میان هند و پاکستان برای تقویت موقعیت منطقه‏‌ای تشکیل می‏دهد.

رویکرد دیگر دو کشور را در تعاملات آن‏ها با شرق آسیا می‏توان مشاهده کرد. پاکستان به دلیل شرایط ویژه اقتصادی و چالش‏‌هایی که با غرب دارد، گرایش بیشتری به چین دارد به گونه‏‌ای که در ماه‏‌های اخیر قراردادهای گسترده نظامی و اقتصادی با این کشور امضا کرده است.

منابع خبری از توافق‏‌های هسته‏‌ای میان دو کشور نیز خبر داده اند که می‏تواند نشانه برتری هسته‏‌ای پاکستان نسبت به هند باشد. در نقطه مقابل، هند نیز در کنار آن که به دنبال حل اختلاف‏‌های مرزی با چین است به متحدی جدید در شرق آسیا نیز روی آورده است که همان توسعه مناسبات با جاپان است. در اقدامی نادر چندی پیش مان موهان سینگ، نخست‏وزیر هند به جاپان سفر کرد و خواستار توسعه روابط میان طرفین شد؛ امری که با استقبال جاپان همراه شد چرا که جاپان در کنار تقویت موقعیت هند در برابر پاکستان این فرصت را نیز می‏یابد تا از مولفه هند برای مقابله با چین بهره گیرد.

در حوزه‏ی رقابتی با هند، پاکستان تلاش کرده تا از مولفه‏‌های دیگر نیز برخوردار شود. تأکید بر اجرای خط لوله صلح برای انتقال گاز ایران به پاکستان، اجرای طرح تاپی مبنی بر انتقال انرژی از آسیای مرکزی، قفقاز و افغانستان به خاک این کشور و ترانزیت آن به غرب، رویکرد به کشورهای عربی بویژه عربستان، همگرایی با ترکیه که در سفر نواز شریف به انقره تجلی یافت و در نهایت گرایش به کشورهای اروپایی و امریکا ابعاد این طرح هاست.

در همین چارچوب منابع خبری از سفر نواز شریف به امریکا خبر می‏دهند؛ سفری که در کنار مباحثی نظیر مسأله روابط دوجانبه، پایان حملات هواپیماهای بدون سرنشین امریکایی به خاک پاکستان، موضوع طالبان و خروج نیروهای امریکایی از افغانستان از مسیر پاکستان، بر محوریت حمایت امریکا از پاکستان در برابر هند تأکید می‏کند. شریف تلاش کرده تا رضایت امریکا را برای افزایش حمایت‏‌های نظامی و نیز کمک‏‌های هسته‏‌ای جلب کند.

در نقطه‏‌ی مقابل نیز هند در کنار توجه به کشورهای غربی و امضای توافق‏‌های نظامی و اقتصادی با آن‏ها، رویکرد به روسیه را در دستور کار قرار داده است. در این چارچوب بیست وهفتم میزان، من موهان سینگ، نخست‏وزیر هند راهی مسکو شد تا در دیدار با پوتین، رئیس‏‌جمهور روسیه بر لزوم تقویت مناسبات دوجانبه تأکید کند.

هند که زمانی اصلی‏‌ترین خریدار تسلیحات روسی بود، اکنون به دنبال آن است تا در کنار تأمین انرژی و تسلیحات و حتا امضای برخی توافق‏‌های هسته‏‌ای با مسکو، از روسیه به عنوان مولفه‏‌ای در برابر پاکستان بهره گیرد. البته پاکستان نیز نگاهی ویژه به روسیه داشته و در ماه‏‌های اخیر توافق‏‌های بسیاری میان طرفین صورت گرفته است. بنابراین می‏توان گفت که روسیه از رقابت میان هند و پاکستان آگاه است و می‏‌کوشد تا از این شرایط برای امتیازگیری بیشتر از آن‏ها استفاده کند.

به هر حال می‏توان گفت رقابتی سخت میان هند و پاکستان در عرصه‏‌ی منطقه‏‌ای شکل گرفته است، به گونه‏‌ای که هر کدام تلاش دارند تا با یارگیری بیشتر در حوزه‏‌ی منطقه‏‌ای و جهانی در نهایت پای میز مذاکره، امتیاز بیشتری از طرف مقابل دریافت کنند. مواضع دو کشور نشان می‏دهد که آن‏ها به دنبال تقابل نظامی نیستند، اما تلاش دارند تا در حوزه‏‌ی دیپلماسی موقعیت خود را تقویت کنند تا از مولفه‏‌های سیاسی برای امتیازگیری بیشتر در مذاکرات احتمالی برخوردار شوند.

0 پیام برای این مطلب ثبت شده