بصیرت و تدبیر؛ پیش شرط زندگی نو ! (پیشواز سال نو خورشیدی)

یا مقلب القلوب والابصار؛ یا مدبرالیل و النهار…!

این دعایی است که هرسال و بر سر هر سفره یا مراسم تحویل سال خوانده می‌شود. خواندن این دعا به‌صورت تکرار، اگر از سویی یک سنت حسنه دانسته می‌شود، از دیگر سوی موجب شده است، نسبت به درک عمیق و معنی آن بی‌توجه باشیم. چون در زندگی بشر بسیاری از موضوع‌ها و پدیده‌ها در اثر تکرار اهمیت نخست خود را از دست می‌دهند.

به هر صورت آنچه که در هنگام تحویل سال و مراسم‌هایی که به‌این مناسبت برگزار می‌گردد، بیش از همه از خداوند خواسته می‌شود و آرزو می‌گردد، این است که هم‌زمان با تغییر و نو شدن طبیعت، آغاز سال جدید، زندگی ما آدمیان نیز در جهت مثبت تغییر یابد و نو شود. بدون شک چنین آرزویی نه تنها پسندیده است بلکه عقل سلیم نیز بر آن صحه می‌گذارد. فلسفه اساسی در استقبال از سال جدید و به پیشواز نوروز رفتن همین است که انسان‌ها با تغییر و نو شدن طبیعت در خود و زندگی خویش نیز تغییر و نوآوری داشته باشند.

شگفت است که برخی بنام عقیده و توسل به باورهای مذهبی استقبال از نوروز را مذموم می‌شمارند. البته تا جایی که معلوم می‌شود این مذموم شمردن بر هیچ مبنا و اصول مدلل شده ای استوار نیست؛ این موضع منفی در برابر تجلیل از نوروز تنها به یک علت متکی است و آن اینکه قبل از اسلام برخی از ادیان دیگر از جمله زردشتی‌ها، سال نو را با مراسم خاص تجلیل می‌نمودند. چون زردشتی‌ها دست به چنین کاری مبادرت می‌ورزیده اند، بنابراین برای مسلمانان چنین امری جایز شمرده نمی‌شود. حال آن‌که در میان مسلمانان بسیاری از رسوم وجود دارد که قبل از ظهور اسلام در میان عرب جاهلی و بسیاری از ادیان رایج بوده است، اما اسلام با تایید برخی از آنان، جهتگیری و مسیر آن را اصلاح نموده است. به‌طور مثال مساله نذر و قربانی در ادیان توحیدی و غیرتوحیدی رایج بوده است، اما در ادیان توحیدی به آن جهت و مسیر سازنده داده شده است؛ حتی مساله انجام فریضه حج، که قبل از ظهور اسلام هم اعراب جاهلی بنا بر باورهای شرکآلود خود، سالی یک‌بار در کعبه گرد می‌آمدند و به مراسم خاص مشغول می‌گردیدند. به‌گونهای که در خانه کعبه، صدها بت بزرگ و کوچک برای پرستش قرار داده شده بود. اما پیامبر اسلام، با سرنگون ساختن بت‌ها و بطلان شیوه بت پرستی، انجام طواف کعبه را تایید نموده و به آن مسیر و جهت توحیدی بخشید. همین‌گونه می‌توان از انعقاد پیمان‌ها و حلف‌هایی یادآور شد که در میان قبایل عرب رایج بود، پیامبر از چنان سنت‌ها و رواج‌هایی به نفع گسترش و تحکیم پایه‌های دین نو ظهور اسلام کار گرفت.

حال پدیده نوروز و آغاز فصل بهار نیز می‌تواند برای بشر نظرگاه‌ها و باورهای تازه‌ای عرضه دارد. می‌توان از آن درس خدا شناسی گرفت. بهار بهترین و زیباترین درس خداشناسی و معرفت دینی بشمار می‌آید. زیرا که انسان به عینیت تغییر و تحول را، زنده شدن طبیعت و موجودات مرده را شاهد است. مشاهده طبیعت و تفکر در آن امری است که در قرآن کریم با تاکید و تکرار زیاد یادآوری شده است. بارها در قرآن کریم یاد آوری شده که در تاریخ تامل نمایید؛ از سرنوشت گذشتگان عبرت گیرید؛ در آفرینیش آسمان‌ها و زمین بیاندیشید؛ در خلقت موجوداتی همچون شتر و مورچه دقت کنید و…

بنابر این فقط یک تصور و گرایش متحجرانه و دگم اندیشانه قادر خواهد بود که از ظهور پدیده‌های نو در طبیعت و نظام انسانی دل‌نگران بوده و خود را در خطر ببیند. کسانی که در برابر پدیده‌های نو بدون اندیشیدن و تامل مقاومت می‌نمایند و سعی بر این دارند که با تحریک احساسات و عواطف مردم و فرو کوفتن قدرت تعقل و شعور آنان، هرچیز نو را دشمن سازش ناپذیر تلقی نموده و دنیای خود را فقط بگذشته ارتباط دهند و هرگز رو به سوی آینده نداشته باشند، آنان در واقع هیچ بهرهای از باورهای درست دینی ندارند. آنان از دین و باورهای دینی فقط پوسته و ظاهر آن را دریافت کرده‌اند. به قشر و ظواهر آن بسنده نمودهاند. عقل و فکرشان از درک محتوا و پیام دین عاجز است. به همین جهت عکسالعمل منفی در برابر استقبال از سال جدید و رفتن به پیشواز نوروز تنها در دایره همین تحلیل می‌گنجد.

اما از سویی دیگر هم باید یادآور شد که تجلیل از نوروز و سال جدید، همچون تصور مقابل آن، یک امر کلیشه‌ای و تقلیدی نباشد. یعنی موضوع بهار، نوروز و استقبال از سال جدید به یک امر تعارفی و تجملی، رسوم بی‌محتوا و تکراری تلقی نگردد. اگر چنین شد قطعا جنبه‌های مثبت خود را از دست خواهد داد. در قسمت پیامدهای منفی چنین تصور و عملی، هیچ تفاوتی میان کسانی که با استقبال از نوروز مخالفت دارند، با کسانی که چنین نگاه سطحی و کم عمق دارند دیده نمی‌شود. ما اگر سال‌ها و نسل‌ها بر سر سفره تحویل سال بنیشینیم و دعای تحویل سال را بخوانیم، خود را با سرگرمی‌های مختلف بنام استقبال از نوروز مشغول سازیم، هرگز آن تغییر و دگرگونی که در طبیعت شاهد هستیم، در وجود ما و زندگی ما به‌وجود نخواهد آمد. چنانچه در بسیاری از موارد چنین بوده است. آنچه میان تحجر و دگماندیشی در برابر استقبال از نوروز و نیز تجلیل سطحی‌گرانه از آن از یک سوی و تجلیل واقعی از نوروز از سوی دیگر تمایز ایجاد می‌نماید، همان است که در دعای تحویل سال خوانده می‌شود : بصیرت وتدبر.

l عبدالشکور اخلاقی

0 پیام برای این مطلب ثبت شده