به بهانه‌روز جهانی سواد؛ افغانستان با بیش از 60 درصد جمیعت بزرگ‌سال بی‌سواد

سیناسامانی/ روزجهانی سواد از سوی سازمان علمی فرهنگی ملل متحد- یونسکو- در سال 1996 میلادی اعلام شد. گرامیداشت از این روز به معنای ارج گزاری و اهمیت دادن به سواد و سوادآموزی است. سواد ابتدایی ترین قدم بشر به سوی دانایی و بخش جدایی ناپذیر حقوق طبیعی است. سزاوار نیست که کسی از سواد و دانش محروم شود. ما امسال در شرایطی روز جهانی سواد را گرامی میداریم که بیش از 60 درصد از جمعیت کلان سال ما به طور مطلق از نعمت خواندن و نوشتن محروم هستند.

در این سال‌ها دولت نتوانست برنامه های موثری را برای محو بی‌سوادی روی دست گیرد. این مساله همچنان معضل بزرگی‌ست.

به هر حال از هشتم سپتامبر هرسال در بیشتر کشورهای جهان تجلیل می‌گردد. یونسکو، با همکاری دولت‌ها و کشورهای عضو سازمان ملل متحد برنامه‌های ویژه‌ای را برای نکوداشت از این روز در نظر می‌گیرد.

جهان در شرایطی به پیشواز روزجهانی سواد می‌رود که  نظر به آمار یونسکو بیش از 750 میلیون نفر بالای 15 سال در جهان بی‌سواد اند و بیش از 250 میلیون کودک مکتب نمی‌روند. دو سوم بزرگ‌سالانی که سواد ندارند، زنان هستند.

میزان بی‌سوادی و محرومیت از آموزش‌های رسمی و غیر رسمی، تاثیرات تنگاتنگ با پیشرفت اقتصادی، ثبات و امنیت دارد.

بیشترین آمار مرگ و میرمادران، کودکان و بیشترین آمار خشونت‌ها در کشورهایی رخ میدهند که نرخ سواد در پایین ترین سطح قرار دارد.

فقر اقتصادی، جنگ‌های دامنه‌دار، نارواداری، افراط گرایی، بی‌ثباتی سیاسی و تنش‌های گسترده عقیدتی، میراث شوم بی‌سوادی و جهالت است. افزایش سطح سواد و همگانی شدن  آموزش‌های رسمی و معیاری زمینه ساز پیشرفت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است.

افغانستان در فهرست کشورهای بی سواد جهان قرار دارد با بیش از 10 میلیون جمعیت بی‌سواد بالای پانزده سال، امری که فاجعه‌بار و تکان‌دهنده است. از سوی دیگر با افزایش دامنه‌شورش‌ها علیه حکومت مرکزی و تدوام جنگ‌های مسلحانه، هر سال شاهد بسته شدن شمار بیشتری از مکتب های دولتی هستیم. با بسته شدن مکتب و ترس و هراس دانش‌آموزان و خانواده‌ها از فرستادن فرزندان‌شان به مکتب، آمار کودکانی که از آموزش‌های رسمی محروم می‌شوند زیاد می‌شوند و با گذشت زمان شمار بزرگ‌سالانی که از مهارت خواندن و نوشتن محروم می‌شوند فزونی می‌گیرند.

تردیدی نیست که مهار این  بحران بدون طرح پالیسی فراگیر آموزشی و اهداف بلندمدت دولت افغانستان و نهادهای همکار بین‌المللی ممکن نیست.

تصورش دشوار است. به هر مقیاسی که نرخ بی‌سوادی بالا باشد به همان مقیاس، آمار فقر، جنگ- خشونت، وضعیت بد بهداشتی، نبود آب پاک آشامیدنی، فقدان انرژی برق،  نبود عدالت، و گراف نامتوازن خدمات اساسی، بالا می‌رود.

به همان پیمانه مردم از امنیت غذایی، اقتصاد متوازن، رفاه اجتماعی، حق آموزش، شغل آبرومند، محیط زیست، همکاری‌های جهانی، توسعه‌پایدار و برنامه‌هایی برای ریشه کردن فقر و بی‌سوادی محروم می‌شوند.

نظر به آمارهای رسمی نهادهای بین‌المللی به شمول یونسکو، افغانستان در شمار معدود کشورهایی است که بیشترین نرخ بی‌سوادی را دارد، تنها 30 درصد از از جمعیت بزرگ‌سال در افغانستان باسواد هستند و بیش از 60 درصد جمعیت بزرگ‌سال ما حتا قادر به خواندن و نوشتن نیستند. در مقایسه با کشورهای همسایه نرخ بی‌سوادی  در افغانستان تکان‌دهنده است. در کشورهای همسایه بیش از 90 تا  95  درصد مردم با سواد هستند.

نظر به سروی انستیتوت یونسکو برای آمار (UIS) 757 میلیون بزرگ‌سال در سراسر جهان از نعمت سواد محروم هستند که از میان دو سوم شان زن هستند. این‌ها کسانی هستند که از ساده‌ترین مهارت آموزش و پرورش محروم‌اند. با ادامه تنش‌ها و به خطر افتادن امنیت جهانی 124 میلیون کودک و نوجوانی که مکتب نمی‌رفتند به صورت فزاینده‌ای سیری صعودی داشته و به گفته دبیرکل یونسکو این ارقام به 250 میلیون رسیده است. این‌ها شامل دانش آموزان دوره ابتدایی و یا کسانی می‌شوند که به دلیل کیفیت پایین آموزش از مهارت‌های خواندن و نوشتن محروم‌اند.

البته این مشکل در کشورهای سرمایه‌دار نیز وجود دارد ولی نه به اندازه‌کشورهای فقیر و درگیر جنگ. به طور نمونه در کشورهای اروپایی از هر پنج نفر یک نفر فاقد مهارت سواد ابتدایی است و قادر نیست که راهنمای نوشته شده روی بوتل دوا را بخواند.

وضعیت سواد رابطه نزدیک با چگونگی توسعه‌پایدار دارد، اهداف 230 جامعه جهانی و برای رسیدن به توسعه پایدار بدون ریشه‌کن سازی بی‌سوادی ممکن به نظر نمی‌رسد.

گرامیداشت از این روز و تاکید بر اهمیت سواد و سوادآموزی فرصتی است برای یادآوری این ضرورت مهم که  سواد تنها برای تغییر زندگی نیست، بلکه برای نجات و محافظت از زندگی انسان‌ها نقش مهم دارد.

بدیهی است که آموزش به کاهش فقر کمک می‌کند و مردم را قادر می‌سازد که شغل مناسب و معاش مناسب داشته باشند. سواد تنها راه موثر برای تقویت وضعیت صحی مادران و فرزندان‌شان است. مادران با سواد رهنمودهای دکتر را می‌فهمند و به نسخه‌های دکتر به درستی عمل می‌کنند و به خدمات صحی و مراقبت‌های بهداشتی دسترسی پیدا می‌کند. ایرناباکوا در پیام سالانه اش به مناسبت سواد، به مثال روشنی اشاره نموده می‌گوید: «زندگی بیش از دو میلیون کودک زیر پنج سال در سال‌های 1990 و 2009  نجات داده شد. همه این‌ها به خاطر آموزش زنان و گسترش مهار سوادآموزی بود.»

به کمک سواد است که دسترسی به دانش مدرن، اعتماد به نفس، خودباوری مقدور می‌شود و این انرژی می‌تواند زندگی میلیون‌ها انسان را تغییر دهد.

یونسکو در همکاری با دولت‌ها و کشورهای همکار، برنامه‌های خاصی را برای کشورهایی که بالاترین نرخ سواد را دارد در نظر گرفته و برای تقویت سواد حیاتی در این کشورها کار می‌کند.  در حال حاضر افغانستان، بنگلادیش، کمبودیا، مصر، نایجریا، سنیگال و … شمار دیگر از کشورها در اولویت کاری سازمان علمی فرهنگی یونسکو قرار دارند.

تجربه کشورهای در حال گذار از جنگ خشونت و در حال گذار از بحران بی‌سوادی، نشان میدهد که نهادهای بین‌المللی بدون همکاری دولت‌ها و کشورهای میزبان، نمی‌تواند گره کور بی‌سوادی را حل کنند و برای ریشه‌کن سازی بی‌سوادی راهبردهای عملی و اجرایی را وضع کنند.

افغانستان، قربانی جهالت و نادانی مردمی است که از  اهمیت سواد و دانش روز را نادیده گرفتند و سرخوشانه به دامن افراط گرایی و جزم‌اندیشی بنیان برانداز خزیدند و در باتلاق جهالت خود غرق شدند.

برای برون رفت از این وضعیت، برنامه‌های موثر و پالیسی معقول نیاز است. تنها با مکتب‌سازی و شمولیت دانش‌آموزان به مکتب مشکل حل نمی‌گردد، اصلاح نظام آموزشی، به‌روز کردن مواد آموزشی، تربیت آموزگاران، مبارزه با خرافه‌اندیشی و خرافه‌پرستی، تولید و تشویق برنامه‌های نشراتی- فرهنگی و در نهایت تولید مواد با کیفیت مطالعاتی در هماهنگی باهم می‌توانند در ترویج فرهنگ سواد اموزی کارگر افتد.

0 پیام برای این مطلب ثبت شده