تاجکستان؛ سپر دفاعی کشورهای مشترک‌المنافع

تحولات در افغانستان پدیده‌ای نبوده که از سوی کشورهای منطقه نادیده گرفته شوند. برخی از کشورهای منطقه همواره تلاش کرده اند که تحولات را به نقع خودشان سمت و سو دهند و برخی دیگر حالت دفاعی به خود گرفتند و دستِ کم تلاش کردند که مانع عبور بحران از مرزهای افغانستان به مناطق خودشان شوند.

با این پیش فرض، همسایه‌های شمالی افغانستان بویژه کشورهای آسیای میانه در جریان دو دهه اخیر ضمن اینکه نگران نابسامانی‌ها در افغانستان بودند، نگران گسترش ناامنی فراتر از مرزهای این کشور نیز بودند.

کشورهای عضو شانگهای به رهبری مسکو در جریان جنگ سرد و پس از آن همواره از حضور غرب در افغانستان و گسترش تضادهای منطقه‌ای و بین‌المللی در منطقه نگران بودند.

حضور القاعده و ریشه گرفتن شبکه‌های مرتبط با شبکه‌های افراطی و اسلام‌گراهای سلفی در افغانستان باعث صدور ناامنی به کشورهای آسیای میانه شد.

فعالیت شبکه‌های تندرو در ازبکستان، تاجکستان، قفقاز، ایالت سین کیانک، چچن و حتا در قلب مسکو امینت کشورهای آسیای میانه و در کل شمال آسیا را به مخاطره انداخت.

گرچه روس‌ها در ابتدای امر از حضور نیروهای ناتو خوش‌بین به نظر نمی رسیدند و در تلاش بودند تا به حضور نیروهای غربی در افغانستان پایان داده شود اما تحولات یک دهه اخیر در افغانستان روسیه را متقاعد کرد که بدون نیروهای بین‌المللی جنگ با هراس‏‌افکنی و افراط گرایی نیز ناممکن است.

اکنون که زنگ ماموریت ناتو در افغانستان به صدا درآمده و قرار است به زودی این نیروها افغانستان را ترک کنند، کشورهای آسیای میانه به شدت نگران شده اند که مبادا افغانستان دوباره به پایگاه امن هراس‏‌افکنان تبدیل شده و این کشور مرکز تولید و قاچاق مواد مخدر و رشد افراط‏‌گرایی در منطقه گردد. نظر به این ملاحظات در جریان یک سال اخیر بارها مقام‌های روسی از خروج نیروهای خارجی از افغانستان ابراز نگرانی کردند و نسبت به پیامدهای این ماموریت ناتمام هشدار دادند.

این مسأله باعث شد که روسیه برای پیش‌گیری از بروز حوادث پیش‏‌بینی ناشده در کشورهای آسیای میانه و به منظور تأمین امنیت کشورهای مشترک‌المنافع مأموریت مرزبانانش را در مرزهای شمال افغانستان تا چهل سال دیگر تمدید کند.

ضرورت امضای پیمان‌های امنیتی

تاجکستان که به مثابه خط مقدم نبرد با هراس‏‌افکنی مواد مخدر در کشورهای آسیای میانه

تلقی می‌گردد بیش از 1300 کیلومتر مرز مشترک با افغانستان دارد.مراقبت از این مرزهای کوهستانی امری است دشوار. ناامنی‌ها در ولایت‌های شمال افغانستان تأثیرات انکارناپذیری در ناامن شدن همسایه‌های شمالی افغانستان دارد. فعالیت شبکه‌هایی چون جنبش اسلامی ازبکستان به رهبری جمعه نمنگانی، نهضت اسلامی تاجکستان و … ارتباط نزدیک با گروه‌های شورشی در افغانستان دارد. گرچه در این اواخر “نهضت اسلامی تاجکستان” به طور رسمی به عنوان جنبش طرفدار منافع ملی تاجکستان فعالیت‌هایش را آغاز کرده است اما گمان می‌رود که شاخه‌ها و شعبه‌های وابسته به این حزب فعالیت‌های تندروانه نیز داشته باشند.

سفر رئیس‏‌جمهور کزی به تاجکستان در پیوند با این نگرانی‌ها انجام شد. بخشی از مسایلی که در سفر آقای کرزی به تاجکستان مورد بررسی قرار گرفتند، موضوعاتی بودند که اهمیت منطقه‌ای داشتند: مبارزه با کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر، چگونگی مبارزه با هراس‏‌افکنی و بررسی راه‌های مشترک همکاری‌های منطقه‌ای در مبارزه با افراط‌گرایی.

از سه تفاهم‏‌نامه‌ای که در این سفر با مقام‌های تاجکستان امضا شدند دو توافقنامه به طور جدی به مسایل امنیت ارتباط دارد.

امضای این توافقنامه نیز بیانگر اوج نگرانی تاجکستان و کشورهای مشترک‌المنافع(CIS)از خروج نیروهای بین‌المللی از افغانستان است. در روزهایی که کرزی سرگرم دیدار از تاجکستان بود، یک حمله انتحاری در روسیه جان بیش از چهل نفر را گرفت.

در ساعات نخست پس از این رویداد دولت روسیه گفت که در این حمله یک زن تازه مسلمان شده چچنی دست داشته است. این حمله هشداری بود به مقام‌های روسی نسبت به گسترش هراس‏‌افکنی در کشورهای آسیای شمالی. گرچه که حمله به بس دانش‏آموزان روسی در شهر “ولگاگراد” در جنوب روسیه نخستین حمله نیست، پیش از این نیز بارها مناطقی از روسیه هدف حملات افراط‏‌گرایان قرار گرفته است. اما حمله به دانش‏‌آموزان روسی اهداف این حمله را کمی متفاوت نشان می‏داد به این بیان که افراط‏‌گریان از هر وسیله‌ای برای ارعاب و هراس‏‌افکنی استفاده می‌کنند و برای آنان کرامت انسان ارزشی ندارد.

آنچه را که طالبان در ولایت لوگرانجام دادند نیز به این حادثه شباهت داشت. بمب‌گذاری در مسجد و استفاده‏ی ابزاری از قرآن کریم.

این مسایل نشان می‏دهند که ریشه‌های محکمی بین افراط‏‌گریان در افغانستان و کشورهای آسیای میانه وجود دارد و کشورهای آسیای میانه در رأس آن مسکو ناگزیراند که برای تأمین امنیت مناطق‏‌شان باید با ریشه‌های هراس‏‌افکنی در افغانستان و پاکستان مبارزه کنند. چون بسیاری از شبکه‌های هراس‏‌افکن در کشورهای آسیای میانه از دهلیز تاریک وزیرستان شمالی و مناطقی از افغانستان و پاکستان تمویل می‌شوند.

رفت و آمد جنگجویان چچنی به افغانستان و پاکستان بیانگر این امر است که شبکه‌های هراس‏‌افکن در صدد گسترش حوزه‌ی نفوذشان در آسیای میانه هستند و حتا در این اواخر گزارش‌هایی از حضور جنگ‌جویان چچنی و داغستانی در میدان‌های نبرد در سوریه و کشورهای عربی منتشر شده است.

به نظر می‌رسد که امام علی رحمان؛ رئیس‏‌جمهور تاجکستان با امضای پیمان‌های همکاری‌های مشترک در حوزه‏ی ماین‏‌پاکی و تأمین امنیت مرزهای دو کشور، بیش از همه نگران گسترش هراس‏‌افکنی و کنترول قاچاق مواد مخدر از افغانستان است و امضای این پیمان‌های مشترک جدیت تاجکستان را در گرفتن تدابیر شدید امنیتی پس از 2014 نشان می‌دهد: امری که حمایت مسکو و بسیاری از کشورهای حوزه‌ی آسیای شمالی را با خود دارد و این پیمان‌ها بیش از آن که به نفع افغانستان باشد به نفع تاجکستان است.

0 پیام برای این مطلب ثبت شده