ترکمنستان و معنای گاز آن‌برای افغانستان

افغانستان نقش مهمی ‌در پروژه خط انتقال گاز تاپی بازی می‌کند. ترکمنستان بر بنیاد رتبه‌بندی سال 2015 پنجمین ذخیره بزرگ گاز جهان را دارد. این موقف نیرومند، مفاد مهمی برای تعریف پالیسی استراتژی صادرات گاز طبیعی ارایه می‌کند. ترکمنستان از طرف دیگر نشان داده است که هیچ فایده‌ای در داشتن یک چنین منابع طبیعی ندارد اگر نتواند آن‌ها را صادر کند. بویژه درحالی که ترکمنستان 69.3 میلیارد متر معکب گاز در سال تولید و 27.7 میلیارد متر مکعب گاز سالانه مصرف می‌کند.

همکاری افغانستان و ترکمنستان مثال جالبی در زمینه پروژه‌های گازی است: و رویکردهای جیوپولتیکی جاری در آسیای میانه را نشان می‌دهد. روسیه اهمیتش را در پروژه‌های گازی منطقه از دست داده است. بزرگترین ضرر این نفوذ نتیجه جنگ افغانستان در سال 1979-1989 بوده است. یکی از پیامدهای آن به حاشیه رفتن روسیه از پروژه‌های فعلی گاز در آسیای میانه و در عوض افزایش نفوذ ایالات متحده بوده که مسئولیت تأمین امنیت امنیت بخش افغانستان پروژه تاپی را بر عهده خواهد داشت.

البته این مسأله به این معنا نیست که روسیه هیچ نفوذی در پالیسی انرژی آسیای میانه… ادامه ص6

ندارد. اشتراک این کشور اگرچه مثل هنگام عملیات در جنگ افغانستان در دوران شوروی چندان چشمگیر نبوده و عمدتا متمرکز بر رساندن گاز از این ناحیه به اروپا با استفاده از راههای جایگزین بوده است.

بخش گاز افغانستان توسعه سریع خود را مرهون سقوط شوروی بوده است. افغانستان از سال 1939 به این سو مصروف کشف منابع طبیعی بوده است ولی افزایش چشمگیر در این زمینه در سال 1957 شروع شد. کمک فنی و تجربه کشف ذخایر از سوی اتحاد جماهیر شوروی سابق تأمین شد. در نتیجه، هشت آزمایش استخراج زمین صورت گرفت. آن‌ها سه منبع غنی از گاز طبیعی کشف کردند. بیشتر این منابع در شمال کشور یافت شدند در جوزجان و مرکز آن شبرغان.

ریاست انتقال گاز طبیعی در اواخر دهه 50 در وزارت معادن و پترولیوم ایجاد شد. در دهه 1960 دولت افغانستان نهادهای استخراج نفت و گاز را ایجاد کرد. بیشتر این گاز به اتحاد شوروی صادر می‌شد اگرچه برای استفاده داخلی مثل مراکز برق و کارخانه‌های پارچه‌بافی در مزار شریف استفاده می‌شدند. اشغال افغانستان توسط شوروی سقوط قابل توجهی در استخراج گاز بر جای گذاشت. وضعیت در چه زمان جنگ داخلی یا طی حاکمیت طالبان تغییر نکرد. اشغال افغانستان توسط امریکا طالبان را از قدرت کنار زد و یک بار دیگر سبب افزایش در کشف گاز شد. امروزه تولید روزانه گاز به حدود 450 هزار متر مکعب می‌رسد که بیشتر آن در صنعت داخلی استفاده می‌شود.

تاپی یک پروژه گاز است که قرار است تا گاز را از ترکمنستان از طریق افغانستان به پاکستان و هند انتقال دهد. این خط لوله قرار است تا 1800 کیلومتر طول داشته باشد با ظرفیت انتقال 33 میلیارد معکب در سال. این قرارداد 15 دسمبر طی دورانی 30 ساله امضا شد. هزینه متوقع این پروژه ده میلیارد دالر است که 85 درصد آن از سوی ترکمنستان تأمین خواهد شد.

جشن امضای این قرارداد در شهر مرو در جنوب شرق ترکمنستان با شرکت رئیس‌جمهور افغانستان، رئیس‌جمهور ترکمنستان، صدراعظم پاکستان و معاون رئیس‌جمهور هند برگزار شد.

تاپی گاز را از بازارهای روسیه دور می‌کند

این پروژه قرار است تا دسمبر 2019 ساخته شود و کار آن را کنسرسیومی ‌از شرکت‌هایی مثل افغان گاز، سیستم‌‌های گاز دولتی پاکستان، گیل هند و ترکمن‌گاز رهبری آن را اجرا کنند. همچنین صحبت‌هایی بر سر آوردن دراگان نفت، شرکتی که از سوی امارات متحده عربی کنترول می‌شود جریان دارد. ترکمنستان در نتیجه این پروژه قادر خواهد بود تا گاز را به هند بدون اتکا به روسیه برعکس فروش گاز به اروپا، بفروشد.

از این پروژه با آن هم با خطراتی همراه است. افغانستان و پاکستان وقتی صحبت از سرمایه‌گذاری‌های درازمدت می‌شود، امن پنداشته نمی‌شوند. این خط لوله از هرات، فراه، هلمند و قندهار عبور خواهد کرد. مقام‌های هلمند نسبت به ناامنی‌ها هشدار داده‌اند.

این پروژه برای امریکا مهم است که برنامه دارد تا ترکمنستان و آسیای میانه را از نفوذ غالب روسیه و چین رها کند و بنابراین تلاش می‌کند تا از پروژه آن‌ها در نواحی افغانستان و پاکستان حفاظت کند. خط گاز ایران پاکستان و هند هم یک پروژه موازی است که قرار بود تا مقدار 25 میلیارد متر معکب گاز را سالانه به پاکستان انتقال دهد. گرچند تحت فشار امریکا، هند به شکل کامل با ایران همکاری نکرده است.

در کل باید گفت که شرکت‌های امریکایی نقش مهمی‌ در پروژه‌های گازی در افغانستان بازی می‌کنند. پنج بازیگر عمده مالی – نهاد انکشاف بین‌المللی امریکا، بانک توسعه آسیایی، بانک جهانی، نیروی کمک امنیت بین‌المللی و دفاعی وزارت خارجه امریکا در پروژه‌های انرژی در افغانستان دخیل اند که هرچهار آن‌ها از سوی ایالات متحده کنترول می‌شوند.

حمایت امریکا برای این پروژه حیاتی است چرا که تضمینی عمده برای انجام آن در نظر گرفته شده است. سوال این است که امریکا در عوض چه انتظاری خواهد داشت؟ ترکمنستان خود برنامه‌های اقتصادی با افغانستان دارد مثل فروش برق به افغانستان و توسعه یک سیستم راه آهن، که تجربه ترکمنستان را در زمینه ثابت می‌کند.

پروژه کاسا به عبارت دیگر مثالی از اهمیت افغانستان به حیث میانجی بین آسیای میانه و جنوب آسیاست (750 کیلومتر این خط از افغانستان می‌گذرد.) پروژه کاسا یک بار دیگر مثالی از عدم شامل ساختن روسیه در این قضیه است که نشان می‌دهد که تاثیر آن کشور تا چه میزان محدود است.

0 پیام برای این مطلب ثبت شده