جایگاه خاورمیانه‌در انرژی جهان

پیش‏‌بینی می‏شود با وجود دگرگونی‏‌های تازه درصحنه انرژی جهان، صنعت نفت و گاز خاورمیانه به رشد مستمر خود ادامه دهد.

به گزارش روزنامه دیلی‌نیوز ایجپت، پژوهش‏‌های مؤسسه اورینت پلنت نشان می‏دهد دگرگونی‏‌های تازه در زنجیره جهانی عرضه نفت، پیامدهای چشم‌گیری برای اقتصاد جهانی و امنیت نفت خواهد داشت. با این همه، دگرگونی‏‏‌های یاد شده به گونه‏‌ای نخواهد بود که جایگاه خاورمیانه را به عنوان پیشرو تأمین نفت و انرژی جهان متزلزل کند.

گذشته از برخورداری از بیشترین ذخایر اثبات شده نفت جهان (66 درصد از ذخایر اثبات شده اوپک)، منطقه خاورمیانه با دو اقتصاد بزرگ و رو به رشد جهان، یعنی چین و هند، نزدیکی جغرافیایی و پیوندهای عمیق فرهنگی و اقتصادی دارد.

پیش‏‌بینی‏‌ها نشان می‏دهد در پنج سال آینده، چین به تنهایی نیمی از رشد تقاضای نفت جهان را به خود اختصاص می‏دهد. افزون بر این، پژوهش اورینت پلنت نشان می‏دهد کشورهای خاورمیانه این دوراندیشی را داشته اند که افق انرژی خود را گسترش دهند و جایگزین‏‌هایی هم‏چون انرژی خورشیدی، انرژی باد و انرژی هسته‏‌ای را مورد توجه قرار دهند.

اگرچه خاورمیانه از ذخایر بسیار گسترده نفت برخوردار است، هنوز از همه ظرفیت تولید نفت ‌خود استفاده نکرده است و بر خلاف کشورهای دیگر که اکنون با همه ظرفیت خود به تولید نفت می‏پردازند، خاورمیانه این توان را دارد تا برای هماهنگی با اوج‏گیری تقاضای نفت جهان، تولید خود را افزایش دهد.

عوامل یاد شده، بخشی از ویژگی‏‌های خاورمیانه است که به این منطقه امکان می‏دهد در برابر چالش‏‌های کوتاه‏‌مدت و بلندمدت بازار از انعطاف کافی برای حفظ جایگاه برتر خود برخوردار باشد. اورینت پلنت در پژوهش خود به گزارش تازه‏ای از آژانس بین‏‌المللی انرژی اشاره می‏کند که واکنش‏‌های بسیاری را از سوی فعالان صنعت برانگیخت. در گزارش آژانس بین‏‌المللی انرژی ادعا شده است که رشد تولید نفت در امریکای شمالی در پنج سال آینده دگرگونی‏‌های بزرگی را در بازار انرژی پدید می‌آورد که با رشد تقاضای نفت چین در 15 سال گذشته مقایسه می‌شود. با توجه به جابجایی مداوم نیروهای حاکم در بازار نفت، تحول یادشده مستلزم بررسی دقیق‏‌تر از سوی کشورهای خاورمیانه و دیگر بازیگران صنعت نفت است.

گفتن این که رشد تولید نفت امریکا پیامدهای چشم‌گیری برای اقتصاد جهانی خواهد داشت، سخنی بسیار چالش‌‏برانگیز است؛ بی‏‌گمان این پدیده پیامدهایی خواهد داشت. اما شیوه بحث و نمایش آن در رسانه ها، نشان دهنده جوزدگی و هیجان بیش از حداست. مدت هاست امریکا برای حفظ رشد اقتصادی خود، وابستگی شدیدی به واردات نفت خام داشته است. بنابراین، احتمال حذف امریکا از شمار واردکنندگان نفت، خبری مهم بوده و رسانه ها از آن بیشترین بهره برداری را داشته اند.

امریکا که بزرگترین اقتصادهای جهان به شمار می‏آید، در سال‏‌های گذشته تحول بزرگی را در زمینه تولید داخلی نفت شاهد نبوده است. پیش از سال‌های اخیر، 60 درصد از عرضه نفت امریکا از طریق واردات تأمین می شده است. آمارهای سال 2010 میلادی هم نشان می‏داد امریکا 20 درصد از گاز طبیعی مورد نیاز خود را ازراه واردات تأمین می‏کرد.

با این همه، همان گونه که گزارش آژانس بین‏‌المللی انرژی نشان می‏دهد، شرکت‏های امریکایی موفق شده اند با بهره‏‌گیری از فن‏‌آوری‏‌های نوین به ذخایر نفت در مناطقی دست یابند که پیش از این دسترسی به آن‏ها ناممکن بوده است. بویژه رشد عرضه انرژی در امریکا بیش از هر چیز مدیون ذخایر شیل گس و ذخایر نامتعارف نفت در ایالت‏‌های گوناگون این کشور است.

بنابر پیش‏‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی، ذخایر قابل توجه شیل گس سبب می‏شوند تا سال 2035 میلادی امریکا به صادرکننده گاز طبیعی تبدیل شود و سهم واردات در تأمین نیاز این کشور ازنفت هم از 60 درصد به 30 درصد کاهش می‏یابد. پیامد این دگرگونی‏‌ها برای خاورمیانه چه خواهد بود؟ آژانس بین‏‌المللی انرژی و اداره اطلاعات امریکا از هم اکنون پیش‏‌بینی کرده است که تا سال 2017میلادی، ایالات متحده به بزرگترین تولیدکننده نفت جهان تبدیل خواهد شد. آیا پیشی گرفتن تولید نفت امریکا از عربستان و روسیه، پیامدی شدید برای درآمدهای نفتی کشورهای خاورمیانه خواهد داشت؟

ندال ابو زکی، مدیر مؤسسه اورینت پلنت می‏گوید: «با ارزیابی بی‏طرفانه دگرگونی‏‌های تازه در جهان نفت و شاخص‏ه‌ای گوناگون اقتصادی روشن می‌شود که حتا اگر امریکا تولید نفت خود را افزایش دهد، هرگز نخواهد توانست جایگاه خاورمیانه را به عنوان تأثیرگذارترین منطقه در تجارت جهانی نفت متزلزل کند، زیرا خاورمیانه همچنان اکثر نفت جهان را تولید خواهد کرد. وی می‏افزاید: بویژه عربستان همچنان محور تولید نفت جهان خواهد بود. زیرا می‌تواند فوری تولید خود را افزایش دهد تا هرگونه اختلال در عرضه جهانی نفت را برطرف کند.

افزون براین، مؤسسه اورینت پلنت اشاره می‏کند که سهم خاورمیانه در واردات نفت امریکا، کمتراز چیزی است که بسیاری باور دارند و تنها حدود 16 درصد از واردات نفت امریکا از این منطقه تأمین می‏شود. بنا بر آمار اداره اطلاعات انرژی امریکا این کشور درسال 2007 میلادی بیش از 58 درصد از نفت مورد نیاز خود را با واردات تأمین کرد که16,1درصد آن از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس وارد می‌شد.کشورهای غربی در آن سال، 49 درصد از واردات نفت امریکا را به خود اختصاص داده بودند و 21 درصد از واردات نفت امریکا از قاره افریقا تأمین می‏شد. در سال 2007 میلادی، مکزیک و کانادا بزرگترین تأمین‏‌کنندگان نفت امریکا بودند. رقم‏‌های یاد شده نشان می‌دهد امریکا تنها بخش کوچکی از صادرات نفت خاورمیانه را به خود اختصاص داده بود. نفت تولیدی در خاورمیانه، به نقاط مختلفی در بازارهای جهانی فرستاده می‏شود و محدود به یک مشتری نیست.

با توجه به گستره‏‌ی جهانی مشتریان نفتی خاورمیانه، یافتن بازاری تازه برای جایگزینی بازار امریکا، دشوار نخواهد بود و با پیشی گرفتن چین از امریکا به عنوان بزرگترین مصرف‏‌کننده جهان، بی‏‌گمان نگاه صادرکنندگان خاورمیانه به سوی این کشور آسیایی معطوف خواهد شد.

اگرچه آژانس بین المللی انرژی پیش‏‌بینی می‏کند که امریکا به تدریج از واردات نفت بی‏‌نیاز شود، این آژانس همچنین پیش‏‌بینی می‏کند که کشورهای آسیایی 90درصد از صادرات نفت کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را به خود اختصاص دهند، بویژه اقتصادهای رو به رشد چین و هند با افزایش شتابان تقاضای نفت، بازارهایی کلیدی برای‌این کالا خواهند بود.

افزون بر این با رشد پویای اقتصادی در دیگر کشورهای آسیایی، کشورهای خاورمیانه می‌توانند با تقویت حضور خود در شرق آسیا به افزایش درآمدهای نفتی امیدوار باشند.

همچنین پیش‏بینی شده است که به زودی و برای نخستین بار مجموع تقاضای نفت کشورهای در حال توسعه، از مجموع تقاضای نفت کشورهای توسعه یافته پیشی خواهد گرفت. هم‏چنین منطقه خاورمیانه هم با ادامه تلاش برای شتاب بخشیدن به طرح‏‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی، نفت بیشتری مصرف خواهد کرد.

تنوع بخشی به اقتصاد یکی از اهداف اصلی کشورهای عرب بویژه کشورهای عرب صادرکننده نفت بوده است و این مسأله تقاضای انرژی را افزایش خواهد داد. از سوی دیگر، پیش‌بینی می‏شود تقاضای جهانی نفت در پنج سال آینده، 1,2درصد رشد سالانه داشته باشد.

با توجه به وضعیت کنونی جهان، افت تقاضای نفت احتمال بسیار اندکی دارد و دغدغه بزرگی برای کشورهای صادرکننده نفت به شمار نمی‏آید. در بلندمدت، کشورهای جهان راهی برای رهایی از رکود اقتصادی کنونی خواهند یافت. در خاورمیانه هم برنامه‏‌های اقتصادی-اجتماعی کشورهای گوناگون تقاضای نفت را افزایش داده است.

از سوی دیگر، پژوهش‌ها نشان داده اند تقاضای نفت درکشورهای غیر عضو سازمان توسعه و همکاری‏‌های اقتصادی (او یی سی دی)، از سال‏های 2000تا 2010 میلادی 40 درصد افزایش یافته و عربستان از کشورهایی بوده که بیشترین رشد تقاضای نفت را تجربه کرده است. تلاش بلند مدت برای پی‌گیری رشد اقتصادی، رشد تقاضای نفت را در سال‏‌های آینده تضمین خواهد کرد. در این میان، قطر در پایان سال 2012 میلادی، سیزدهمین ذخایر بزرگ نفت جهان را در اختیار داشت و همچنان یکی ازبزرگترین عرضه‏‌کنندگان نفت جهان به شمار می‏‌آید. این کشور همچنین سومین ذخایر بزرگ گاز جهان را در اختیار دارد و بزرگترین عرضه‏‌کننده ال ان جی جهان است.

0 پیام برای این مطلب ثبت شده