روز جهانی کتاب و حق مولف

روز 3 ثور برابر با 23 آوریلِ هر سال به عنوان روز جهانی كتاب و حق مولف از سوی اتحادیه بین‌المللی ناشران، دولت اسپانیا و فدراسیون روسیه به بیست وهشتمین اجلاس كنفرانس عمومی یونسكو در سال 1995 (1374) پیشنهاد گردید و در این كنفرانس به تصویب رسید.

از دلایل انتخاب این روز یكی سنت مردم كاتالونیای اسپانیا است كه هر سال در این روز با فروش هر كتاب یك گل رُز به خریدار داده می‌شود و از سوی دیگر تقارن آن با تولد یا مرگ تعدادی از نویسندگان و چهره‌های ادبی مشهور جهان نظیر: میگل سروانتس، ویلیام شكسپیر، اینكا گارسیلاسو دلاوگا، مانوئل وایه خو و ولادیمیر نابوكف و تنی چند از شخصیت‌های فرهنگی جهان است.

هدف از اختصاص روزی برای بزرگداشت كتاب و حق مولف، تجلیل جهانی از كتاب و مولفین، تشویق همگان و به‌خصوص جوانان برای كشف لذت خواندن، تقدیر و حمایت از كسانی كه در رشد و اعتلای فرهنگی و اجتماعی جامعه بشری نقش و سهم بسزایی داشته‌اند، توسعه صنعت نشر، ترویج جریان آزاد كتاب و تضمین دسترسی عموم به آن و بالاخره جلب توجه سازمان‌ها، انجمن‌ها، نهادهای دولتی و خصوصی به این آسان‌ترین و ارزنده‌ترین روش كسب دانش، بیان احساس و اندیشه و قدیمی‌ترین وسیله ارتباط معنوی و كلید توسعه آموزش پایه، مبارزه با فقر و توسعه فراگیر است.

 اولین تلاش یونسكو برای ترویج نقش مهم كتاب در جهان، انعقاد موافقت‌نامه فلورانس در سال 1950 است. این موافقت‌نامه جریان آزاد كالاها و مواد فرهنگی، آموزشی و علمی را تشویق می‌كند. به دنبال آن یونسكو سلسله مطالعاتی را با عنوان «كتاب برای همه» آغاز كرد. این مطالعات، كمبود فاحش كتاب در كشورهای در حال توسعه و شكاف عمیق بین این كشورها را با كشورهای پیشرفته نشان داد و دخالت بیشتر یونسكو را در این زمینه مطرح ساخت.

بین سال‌های 72ـ1966 كنفرانس‌های متعددی با عنوان «گسترش كتاب و كتابخوانی» توسط سازمان برگزار شد كه تأسیس شبكه‌ها و مؤسسات منطقه‌ای ترویج كتاب، نظیر مركز فرهنگی یونسكو در ژاپن و مركز منطقه‌ای ترویج كتاب در آمریكای لاتین و كارائیب را می‌توان از جمله نتایج این كنفرانس‌ها تلقی كرد. اما مهم‌ترین اقدام یونسكو اعلام سال 1972 به عنوان «سال جهانی كتاب» با شعار «كتاب برای همه» است. هدف اصلی سال «آگاه‌سازی افكار عمومی نسبت به اهمیت كتاب و كتابخوانی» بود. این اقدام با اقبال و موفقیت فراوانی روبه‌رو شد. بیش از 100 كشور، كمیته ملی تشكیل دادند و بودجه بخش كتاب در پاره‌ای از كشورها افزایش یافت.

 هرچند امروزه بر خلاف 50 سال پیش، یونسكو تنها نهادی نیست كه می‌تواند در سطح جهان و در زمینه كتاب تغییرات مثبت ایجاد كند و سازوكارهای دیگری در این امر دخالت دارند، اما در زمینه‌های تحلیل بخش كتاب، سیاستگذاری، تدوین قانون‌های مربوط به كتاب و آموزش و بالاخره تشویق كتابخوانی و نتایج مثبت آن، تجربیات فراوانی كسب كرده است كه می‌كوشد آن را به سایر صنایع فرهنگی نیز بسط دهد.

اهداف یونسكو در زمینه گسترش و توسعه كتاب:

* ترویج سیاست‌های ملی كتاب به عنوان بخشی از یك نگرش جامع و فراگیر در مورد توسعه كتاب؛

* توجه به انتشارات آموزشی و عمومی به عنوان دو عنصر مهم و جدانشدنی بخش كتاب؛

* پركردن شكاف آموزشی و اطلاعاتی موجود بین كشورهای شمال و جنوب، و جنوب جنوب؛

* توجه به كلیه عوامل و عناصر موثر در تولید و توزیع كتاب؛

* تجدید نظر در تعاریف و ضوابط كنونی مربوط به كتاب؛

* برقراری گفتگوی سازنده بین بخش دولتی و خصوصی در زمینه كتاب؛

* حمایت از توسعه صنعت انتشارات محلی با اعطای كمك به آن‌ها.

کتاب و کتابخوانی در افغانستان

در افغانستان در طی سال‌های گذشته دست‌آوردهای خوبی در عرصه چاپ و نشر کتاب به وجود آمده است، قشر کتابخوان بخصوص در میان شمار روزافزون دانشجویان و دانش آموزان؛ روبه گسترش است. اما ناشران و دست‌اندرکاران صنعت نشر کتاب و کتاب فروشان بر این باورند که هنوز هم مشکلات فراوانی بر سر راه کتاب و کتابخوانی وجود دارد.

یکی از اقدام‌های صورت گرفته تصویب و نشر «قانون حمایت از حقوق مولف، مصنف، هنرمند و محقق» است، اما بسیاری‌ این قانون را برای حمایت از فعالیت‌های قانونی در زمینه چاپ و نشر رعایت ننموده و آن را کافی نمی‌دانند.

چنانچه در حال حاضر شمار زیادی از کسانی که دست‌اندرکار چاپ و نشر کتاب هستند، به گونه غیرقانونی دست به چاپ و انتشار کتاب‌های مختلف زده و با کیفیت نازلی به بازارهای داخلی کشور عرضه می‌کنند. این امر حتی شامل انتشار کتاب‌های درسی مدارس دولتی هم می‌شود. فقر و بی‌سوادی گسترده در میان مردم، و روستایی بودن بیشتر مردم و نیز ناامنی، ناتوانی مدیریتی حکومت بخصوص وزارت اطلاعات و فرهنگ در زمینه ترویج فرهنگ کتابخوانی و بی‌توجهی نسبت به ناشرین کتاب از دلایل عمده کم رونق ماندن نشر و پخش کتاب و کتابخوانی در کشور هستند.

  • جان آقا غزنوی

0 پیام برای این مطلب ثبت شده