سردخانه رکن اقتصاد زراعتی

از دیرباز نگهداری و حفظ میوه و سبزیجات اهمیت زیادی داشته تا جایی که نظر به اقلیم و شرایط جوی هرمنطقه، بشر روش‌ها و طریقه‌های مختلفی برای حفظ و نگهداری میوه‌جات و سبزیجات ابداع کرده است، از خشک کردن درهوای آزاد گرفته تا دفن کردن زیرخاک یا نگهداری داخل ظروف گلین و سفالین (کوزه و کنگینه). همچنان روش‌هایی برای تغییر محصولات زراعتی و مال‌داری به یک محصول جدید (صنایع تبدیلی) را ابداع نموده‌اند، تا از خراب شدن زودهنگام آن جلوگیری شود و برای مدت‌های زیادی قابلیت نگهداری و مصرف را داشته باشد. مثلا از تبدیل کردن میوه‌جات به مربا گرفته تا تبدیل کردن سبزیجات به ترشی، یا روش‌ها و طریقه‌های دیگر ازقبیل تبدیل میوه‌جات به کشته و کشمش تا تبدیل شیر به ماست و چکه و قروت، تا برای مدت زمان زیادتری قابلیت نگهداری و مصرف را داشته باشد که بیشتر در خانه‌ها صورت می‌گرفت و نیازهای مصرفی شخصی و خانوادگی را مرفوع می‌ساخت و جنبه تجارتی نداشت. اما باتوجه به افزایش نفوس ، گسترش زندگی شهری و بالارفتن سطح و تنوع تقاضای بشر، آن‌چه که مهم است نگهداری میوه و سبزیجات به شکل تازه در سطح وسیع به منظور رفع نیاز بازارهای ملی و جهانی است. خصوصا که اگر برای زمان کمبود ذخیره‌سازی نشوند قسمتی از محصول از بین می‌رود.

یکی از محاسنی که با حفظ محصولات کشاورزی نصیب کشاورز می‌شود این است که در هنگام برداشت، محصول به قیمت پایین به فروش نمی‌رسد و همچنین در مواقع کمبود میوه با افزایش قیمت مواجه نخواهیم بود چرا که با حفظ محصولات در سردخانه‌های بالای صفر درجه و پایین صفر درجه از قبل پیش‌بینی‌های لازم را کرده‌ایم. سردخانه ها عمدتاً از طرح‌های مکمل کشاورزی به حساب می‌آیند و با توجه به اولویت‌هایی که در رابطه با سرمایه‌گذاری بر روی افزایش تولید و بالا بودن کیفیت محصولات کشاورزی جهت خودکفایی و امکان صدور این محصولات در نظر گرفته شده، احداث سردخانه‌ها در جهت حفظ و نگهداری این محصولات نقش مهمی را ایفا می‌نمایند.

از اقدامات مؤثر برای حمایت از کشاورزان و مال‌داران هر منطقه، احداث سردخانه برای نگهداری محصولات آنها می‌باشد تا ضمن جلوگیری از ضایع و فاسد شدن محصولات کشاورزی، این امکان را فراهم نماید تا کشاورزان و باغداران محصولات خود را در طول سال به تدریج و با کیفیت مناسب به بازار عرضه و بیشترین نفع اقتصادی نیز نصیب آن گردد.

ایجاد صنایع تبدیلی و نگهداری به لحاظ ارزش افزوده و اشتغال زایی مستقیم و غیر مستقیم (صیادی، کشاورزی و حمل و نقل) از اهمیت به‌سزایی در کشورهای در حال توسعه نظیر افغانستان برخوردار است.  وجود مواد اولیه مرغوب و ارزان‌قیمت بر بخش‌های کشاورزی در داخل کشور ضرورت ایجاد صنایع تبدیلی و نگهداری را دو چندان می‌کند به‌ویژه این‌که تولید محصولات مال‌داری و کشاورزی غالباً در فصل خاصی از سال بوده و در غیاب صنایع تبدیل و نگهداری با ضایعات و اتلاف منابع مواجه می‌شویم.

همان‌طور که ایجاد و تاسیس مراکز نگهداری و سردخانه‌ای در کنار شهرهای بزرگ و نزدیک بودن به تاسیسات فرآوری نقش مهمی در کاهش ضررهای ناشی از فسادپذیری محصولات کشاورزی و مال‌داری دارند، در دسترس بودن و نزدیکی به مراکز تولید این‌گونه تولیدات نیز حایز اهمیت است.

سردخانه‌ها دارای قابلیت حفظ و نگهداری از محصولات زراعی و باغی، مواد غذایی، پروتئینی، صیفی‌جات، گل و گیاه بوده و این امر حاکی از اهمیت احداث سردخانه‌ها در ایجاد صرفه اقتصادی بیشتر برای تولیدکنندگان محصولات کشاورزی(زمینداری و باغداری) و مال‌داری است. سردخانه‌ها درکاهش ضایعات محصولات کشاورزی نقش کلیدی دارند.

سردخانه به عنوان حلقه واسط تولید و بازار می‌تواند درحفظ کیفیت محصول نقش اساسی ایفا کند. بدون وجود و توسعه سردخانه در مناطق مختلف کشور امکان تولید پایدار ممکن نبوده و در هر فصل تولید، بخشی از محصول به ضایعات تبدیل خواهد شد.

سردخانه‌های نگهداری میوه به عنوان مراکز ذخیره‌‌سازی نقش مهمی در تنظیم بازار مصرف داخل و رونق صادرات دارد. با ذخیره‌سازی میوه‌‌ها در شرایط مناسب امکان ایجاد تعادل عرضه و تقاضا در هر زمانی از سال فراهم می شود وهمچنین بکارگیری تجهیزات مدرن در سردخانه‌‌ها، کاهش قیمت نگهداری میوه، جلوگیری از اتلاف انرژی و کاهش هزینه‌‌های جاری سردخانه‌‌ها را به دنبال و در تداوم توسعه بخش کشاورزی تاثیرگذار خواهد بود.

سردخانه‌ها در کاهش ضایعات محصولات کشاورزی نقش کلیدی دارند. توسعه سردخانه‌ها ضمن نگهداری مناسب محصولات کشاورزی تولیدی افغانستان با هزینه‌های کمتر زمینه ارایه خدمات به سایر کشورهای هم‌جوار نیز فراهم می‌شود. اما فعلا بیشترین بخش محصولات کشاورزان به دلیل نبود سردخانه و صنایع فرآوری و تبدیلی خراب و به ضایعات تبدیل می‌شود.

فعلا کشاورزان و مال‌داران به دلیل کمبود سردخانه در کشور مجبور می‌شوند محصولات‌شان را به بهای اندکی به دلالان بفروشند، تا بازهم دسترنج یک‌ساله آنها یک شبه در جیب دلالان برود به گونه‌ای که برخی از این دهاقین از شغل خود ناامید شده و روزبه‌روز برتعداد کسانی که قصد فروش باغ و زمین و عزیمت به شهر را دارند افزوده می‌شود.

 لذا سردخانه از نیازهای مبرم کشور است. در نبود سردخانه همه محصولات وارد بازار می شود و چون قدرت جذب در بازار وجود ندارد، شاهد افت قیمت و ضرر دهاقین خواهیم بود. با توجه به کمبود شدید سردخانه در کشور، ایجاد سردخانه می‌تواند درآمدزا باشد و باید بخش خصوصی در این زمینه اقدام کند. البته بسیاری از محصولات افغانستان به کشورهای همجوار ارسال، بسته‌‌بندی و به کشورهای دنیا صادر می‌شود، اما در نبود سردخانه و صنایع تبدیلی تنها دهقان متضرر نمی‌شود، بلکه مصرف‌کنندگان هم از این زیان بی‌نصیب نخواهند بود.

با ایجاد زیرساختهایی نظیر سردخانه می‌توان مهاجرت معکوس از شهر به روستا، ترغیب کشاورز، ایجاد اشتغال، تامین بازارهای داخلی و ایجاد طبیعت بکر را به‌وجود آورد.

  • محمدواثق حسینی

0 پیام برای این مطلب ثبت شده