مردم عراق، قربانی ناکارآمدی و قدرت طلبی

زندگی مردم عراق روایتگر روزهای درد و هراس و خشم و خون است؛‌ روزهاییکه نفس کشیدن آرام را از شهروندان این مرز و بوم سلب نموده است. از یکسو خشم گروه داعش از شکست در میدان نبرد، حس انتقامجویی این گروه را تحریک نموده و همه روزه با هدف قرار دادن غیرنظامیان، روزگار را به کام عراقیها تلخ کرده و از جانب دیگر، ناکارآمدی و فساد در درون حکومت، زمینه و بهانه را برای تنش سیاسی فراهم ساخته است.

تجربهای که مردم عراق از ناکارآمدی، ناکامی و ناهماهنگی حکومت‌شان دارند که موجب بهرهبرداری حلقههای هراسافکنی و دسیسههای خارجی شده، با سرگذشت و سرنوشت افغانستان، حالت مشابهی را دارد. عراق که در نوع خود دارای منابع نفتی کافی بوده و مجراهای درآمدی مناسب را از رهگذر اماکن مقدسه نیز دارد، پتانسیلهای مناسب اقتصادی را برای تشکیل یک دولت مقتدر دارا است. اما عوامل متعددی دست به دست هم داده و سایهی شومش را بر حکومت بغداد و ساکنان این سرزمین افگنده که مجال انسجام بخشیدن به تشکیلات نامنظم این کشور را ربوده است.

به نظر میرسد عراق امروز گرفتار سه عامل مخرب است که هرکدام در جایگاه خود وضعیت سیاسی و امنیتی عراق را با چالش بیش از حد مواجه ساخته است. در مجموع این عوامل را میتوان به دو بُعد داخلی و خارجی نسبت داد که هرکدام سهم خود را در تخریب اوضاع این کشور داشته‌اند:

-1 فرقهگرایی و قدرتطلبی

عملکرد نامتوازن حکومت در خصوص ساختارهای دولتی و بخصوص عالیترین مرجع قدرت که همانا کابینه است، زمینهی دامن زدن به اغتشاشات سیاسی را در طی هفتههای اخیر فراهم ساخت. حکومت حیدر عبادی با عدم رعایت ملاحظات لازم در تشکیل کابینه، از ایجاد حکومتی با اعضای تکنوکرات خودداری کرد. این مسأله سر و صدای اعتراض‌آمیز سایر گروههای سیاسی که ماهیت مذهبی- قومی نیز دارند را برانگیخت. اعتراض و انتقاد از حالت مدنی فراتر رفت و پای معترضان تا صحن پارلمان عراق نیز کشیده شد.

تسخیر مقر قوه مقننه توسط جوانان معترض و فرار اعضای آن بالاترین افتضاح سیاسی را در این کشور رقم زد. با این حال، کار تشکیل کابینهی تکنوکرات با ملاحظات جوانب سیاسی مستقل ناتمام ماند و حکومت نیمبند عراق، زمینهی بی ثباتی را بیشتر ساخت.

تنشهای سیاسی به وجود آمده درحالی اتفاق افتاد که انتظار میرفت سال 2016، فصل پیروزی عراق در صحنههای مختلف میدان نبرد نظامی و عرصهی سیاسی باشد. اما چنین نشد و همزمان با چالشهای پیش آمده در درون ساختار حکومتی، دستهای پیدا و پنهان دیگری نیز فعال شدند تا زمینهی بی‌ثباتی را بیشتر از پیش فراهم سازند. فرستادن عناصر هراس‌افکن در چهرهی عاملان انتحاری توسط گروههای افراطگرا، دمار از روزگار مردم عراق درآورده و جوی خونی که هرچند روز بعد در شهرهای این کشور به راه میافتد، ابزار اصلاح سیاسی را نیز کُندتر ساخت. بدون شک، وضعیت نامطلوب سیاسی در عراق، روی جبهههای جنگ که در حال پیشرفت بودند نیز تأثیر منفی گذاشته و روند مبارزه با هراس‌افکنی را با کندی و کرختی مواجه ساخت. لذا میتوان گفت که اگر حکومت عراق به ساماندهی امور از رهگذر حل اختلافات درونی‌اش نپردازد، مردم این کشور بیشتر از پیش قربانی خواهند داد.

-2 دخالت و دسیسههای بیرونی

آنچه روشن است اینکه دولت عراق پس از خروج ایالات متحده امریکا و متحدانش در سال 2013 در دام نابسامانیهای سیاسی – نظامی سقوط کرد. دچار شدن عراق به چنین وضعیت، زنگ خطری برای دولت این کشور بود و دستهای دسیسهگری را برملا ساخت که خواستار عدم خروج امریکا و متحدان غربی‌اش از این کشور بود. با این حال، پای کشورهای غربی و امریکا از این کشور برچیده نشد و کماکان مستشاران نظامی آن در صحنههای جنگ دوشادوش بخشهای سیاسی‌شان فعال است.

آنچه در این میان حایز اهمیت است اینکه فعالیت سیاسی- نظامی غرب بویژه ایالات متحده آمریکا نتوانسته تأثیر مثبت و به سزایی در تحول سیاسی و امنیتی عراق بگذارد. نبود سازماندهی مناسب در عملیات نظامی و عدم انسجام گروههای متعدد که شامل ارتش، پیشمرگهها و نیروی مردمی است، از یکسو و نبود همکاری قاطعانه توسط مشاوران خارجی از جانب دیگر، عملیات نظامی را در عراق کند کرده است. نمونهی روشن آن عملیات فتح موصل است.

موصل،‌ دومین شهر بزرگ عراق که در ماه جون سال گذشته به دست داعش افتاد، پایتخت این گروه به شمار میرود و فتح آن نقطهی عطفی در مبارزات نظامی عراق محسوب میشود. اما نیروی 30 هزار نفری که برای این کار توظیف شده در خلاء معلومات نظامی قرار گرفته و مقصر اصلی این مسأله نیروهای خارجی هستند که مسئولیت‌شان جمع‌آوری معلومات از وضعیت منطقه با استفاده از ابزارهای مدرن میباشد. آگاهان عراقی یگانه دلیل کْندی این عملیات را نبود روحیهی همکاری موثر از جانب مستشاران خارجی میدانند.

بنابراین، به نظر میرسد اگر دولت عراق نتواند تدابیر کافی جهت اصلاح ساختارهای سیاسی‌اش روی دست گرفته و اوضاع نظامی – امنیتی را منسجم نسازد، به آسانی قادر به عبور از مهلکهای که تحت نام داعش برایش درست شده عبور نخواهد توانست.

0 پیام برای این مطلب ثبت شده