مسئله مهاجرین؛ قمار ترکیه و اتحادیه اروپا

درحالیکه پناه‌جویان در پشت دروازههای بستهی اروپا در سرما و فقر میسوزند، کشورهای اروپایی و ترکیه اما قمار سیاسی – اقتصادی تازه را به راه انداخته‏اند که مهرههای اصلی آن مهاجرین است.

روز هفتم ماه مارچ میلادی، پارلمان اروپا میزبان 28 رهبر اروپایی بود که با احمد داوود اوغلو، نخست‌‏وزیر ترکیه مشغول رایزنی بوده و سرانجام توانستند روی یک مسوده ابتدایی مبنی بازگرداندن پناهجویان از یونان به ترکیه به توافق برسند. براساس این توافق، ترکیه خواهان پول بیشتر جهت نگهداری پناهجویان در خاک ترکیه است. افزون برآن، ترکیه میخواهد تا اجازه سفر بدون ویزه به اتباعش در اروپا داده شده و روند پذیرش عضویت این کشور به اتحادیه اروپا نیز سرعت بیشتری بگیرد.

این درحالی است که سازمان عفو بینالملل این طرح را «ضربه مرگبار به حقوق پناهجویان» خوانده و سازمان داکتران بدون مرز نیز آن را یک عمل غیرانسانی قلمداد کرده است. اما داوود اوغلو کماکان اصرار دارد که این توافقنامه یک تعامل مشروع است تا جلو ورود پناهجویان به اروپا گرفته شده و برای آنان سرپناهی در داخل خاک ترکیه ایجاد گردد.

شواهد نشان میدهد که اصرار ترکیه و ناگزیری اروپا، میدان بازی را به نفع ترکیه رقم زده و در این میان داوری گروههای حقوق بشری و تقلای پناهندگانی که از جنگ سوریه، عراق و افغانستان گریخته‌‏اند، به جایی نخواهد رسید. در این میان، مهاجرین اما مهرهی مفیدی است که ترکیه میخواهد از آنان به نفع خود استفاده نموده و از این رهگذر پروندهی پرچالش و درازمدت پذیرش عضویت خود را در اروپا خاتمه بخشد.

رویای «پیوستن به اروپا» و«غربی شدن» برای ترکیه یکی از آرزوهای دیرین این کشور بوده است که از آغاز تأسیس ترکیه نوین در سال 1923 همواره مطرح شده و جزئی از دغدغههای بزرگ سیاستمداران این کشور بوده است. اما تلاشهای مستمر ترکیه تاکنون نتیجهی ملموس و قطعی نداده است، درحالیکه نخستین گام عملی در سال 1963 برداشته شد و انقره توانست به اتحادیه امور گمرکی اروپا ملحق شده و راه را برای عضویت در این اتحادیه همواره سازد. مذاکرات این کشور با اتحادیه اروپا در سال 2005 به اوج خود رسید و گفتوگوها روی چگونگی الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا به صورت رسمی ‏آغاز شد. چیزیکه در این میان به عنوان موانع راه یافتن ترکیه به اتحادیه اروپا شده است، همانا پیششرطهای مختلف است که باید ترکیه به آن جامهی عمل بپوشاند.

با گذشت بیش از چهاردهه از زمان طرح جدی عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا، پیشرفت چشمگیری در این خصوص به میان نیامده است و به نظر و میرسد که موانع مختلف داخلی و منطقهای فراروی این قضیه قرار داشته است. این درحالی است که عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا نفع دوجانبه دارد و ممکن است سود ترکیه در این میان برجستهتر از اروپا باشد.

موانعیکه از جانب اتحادیه اروپا فراروی پیوستن ترکیه به آن اتحایه مطرح شده است، مسایلی چون آزادی‌های فردی و سیاسی، حضور پر رنگ نظامیان در عرصهی سیاسی ترکیه، مسأله کردها و سیاست سرکوبگرانهی این کشور در برابر این اقلیت قومی ‏و بالاتر از آن اما ساختار فرهنگی– اجتماعی ترکیه، ترکیب جمعیتی و موضوع مهاجرت بوده است.

جدا از چند عامل اولیه اما به نظر میرسد که ساختار فرهنگی– اجتماعی ترکیه برای اتحادیه اروپا اهمیت فراوانی دارد. به اعتقاد بسیاری از تحلیل‌گران، مانع اساسی پیوستن این کشور به اتحادیه اروپایی ساختار اجتماعی و فرهنگی آن کشور است. یعنی به رغم آنکه مذاکرات رسمی‏در مورد پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپایی، حول محور ضعف اقتصادی و سیاسی این کشور جریان دارد، اما مسأله اصلی که در پشت درهای بسته مذاکرات -که به آن اذعان هم شده است- موانع فرهنگی، اجتماعی و مذهبی است. حقیقت این است که مدرنیزاسیون نتوانسته است مظاهر فرهنگ سنتی را در این کشور از بین ببرد و مذهب را به حاشیه براند. ارزش‌های لیبرال تنها در میان درصد کمی ‏از مردم مقبولیت پیدا کرده است و به طور کلی جامعه ترکیه، غربی نشده است. افزون بر آن اسلام نیز یکی از اجزای سازنده بافت فرهنگی و اجتماعی این کشور محسوب می‌شود. با پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپایی، درصد مسلمانان این اتحادیه بسیار زیاد خواهد شد و یکپارچگی مذهبی مبتنی بر فرهنگ مذهب مسیحیت برهم خواهد خورد. لذا به نظر می‌رسد مانع اصلی عضویت ترکیه مسائل فرهنگی– مذهبی است.

چرا که شرایط اقتصادی ترکیه از کشورهایی که در سال‌های اخیر از شرق و مرکز اروپا به این اتحادیه پیوسته‌اند نه تنها بدتر نیست بل در بسیاری از موارد بهتر از آن‏ها می‌باشد.

افزون برآن، ترکیه با 65 میلیون نفر جمعیت در صورت عضویت در اتحادیه اروپایی به یکی از تأثیرگذارترین اعضای این اتحادیه تبدیل خواهد شد و تعداد نمایندگان آن در کمیسیون‌های مختلف و پارلمان اروپا حتی اندکی بیشتر از فرانسه، انگلستان، ایتالیا و پولند خواهد بود. پرجمعیت‌ترین کشور اروپایی در حال حاضر، آلمان با 83 میلیون جمعیت است ولی با توجه به پایین آمدن میزان زاد و ولد در اروپا در دهه‌های آتی، جمعیت ترکیه بر همه کشورهای اروپایی پیشی خواهد گرفت. موضوع مهم دیگر اما مسأله مهاجرت است. تحلیل‌گران معتقدند که بی‏درنگ پس از پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپایی حداقل 7/2 میلیون ترک جویای کار به سوی اروپا جاری خواهند شد. براساس برآوردهای کمیسیون اقتصادی اروپا پیوستن ترکیه به این اتحادیه 28 میلیارد یورو برای اتحادیه اروپایی هزینه در پی خواهد داشت

این موانع باعث شده است تا علیرغم اعمال اصلاحات ترکیه در زمینههای چون کاهش قدرت و دخالت ارتش در عرصهی سیاسی، حقوق بشر و رعایت حقوق برخی از اقلیتها، رعایت آزادی بیان و آزادی‏های فردی، اصلاحات قضائی و لغو حکم اعدام، اصلاحات اقتصادی و برگزاری رفراندوم در خصوص مسأله قبرس و… پیوستن این کشور به مثابهی یک رؤیا باقی بماند.

اکنون اما سیاستمداران ترکیه به دنبال خیری است که از شر آتش روشن شده در سوریه و عراق برخاسته و میخواهند از آن به عنوان ابزار سیاسی جهت باجگیری سیاسی– اقتصادی استفاده نماید. اما آیا رویای انقره در میان آتش و دود برخاسته از خرابههای عراق و سوریه نهفته است؟ برای پاسخ این سوال باید منتظر ماند که سران اروپایی در نشست آتی در بروکسل به چه پیشرفتهایی با ترکیه دست خواهند یافت.

0 پیام برای این مطلب ثبت شده