پاکستان؛ رفیق تجارت، رقیبِ سیاست

هنوز و همچنان در اغلب ولایت‌های افغانستان، از جمله شهر کابل پایتخت سیاسی و اقتصادی کشور هنگام قیمت‏گذاری اجناس و کالاهای مصرفی، یک پرسش تکراری پرسیده می‌شود: کلدار یا افغانی؟

پاکستان به بازار مصرفی افغانستان نیاز دارد؛ زیرا این امر، میلیاردها دالر سالانه به اقتصاد ورشکسته و آسیب‏‌پذیر آن کشور، سود می‏رساند، اما این تنها استفاده‏‌ای نیست که پاکستان از امتیاز همسایگی افغانستان به آن دست می‏‌یابد.طی سفری که در برج عقرب سال گذشته رییس‏‌جمهور محمداشرف غنی به اسلام داشت در دیدار با محمداسحاق‏ دار، وزیر مالیه پاکستان توافق شد تا دو سال آینده میزان تجارت افغانستان با پاکستان از دو و نیم میلیارد به پنج میلیارد دالر افزایش پیدا کند.

از سوی هم اشرف غنی با وزیر مالیه پاکستان روی حل مشکلات بازرگانان افغان در زمینه صادرات، ایجاد سهولت در ترانزیت و دیگر پروژه‏‌های بزرگ مشترک منطقه‏‌ای گفت‏‌وگو کرده بود.

دوطرف در رابطه با ذخیره اموال تجارتی بازرگانان افغان در بندرهای کراچی، قاسم و گوادر و انتقال آن از افغانستان به هر منطقه پاکستان بدون هیچ گونه تخلیه و تاخیر به توافق هایی رسیدند.

پاکستان اما از دید بسیاری از صاحب‌نظران اقتصادی هنوز هم یکی از اصلی‏ترین مجاری تامین نیازهای بازار مبتنی بر مصرف یک‌جانبه افغانستان است. بندرهای آبی و مرزهای زمینی طولانی این کشور، همواره برای بازرگانان افغان یکی از انتخاب‏‌های ارزشمند و در عین حال غیرقابل جایگزین بوده است.

همین سلطه انحصاری اقتصادی و تجاری پاکستان بر بازار مصرف و تقاضای افغانستان سبب شده است تا در بسیاری از ولایت‏‌های کشور به استثنای پایتخت و برخی از ولایت‏‌های شمالی و غربی کشور، روپیه پاکستانی بیشتر از پول رایج ملی در خرید و فروش و دادوستدهای اقتصادی، کاربرد داشته باشد.

در اغلب ولایت‏‌های افغانستان، هنگام قیمت‏‌گذاری اجناس و کالاهای مصرفی، یک پرسش تکراری پرسیده می‏شود: کلدار یا افغانی؟

این نشان از آن دارد که پاکستان هنوزهم بر اقتصاد و بازار افغانستان، سلطه تام و منحصر به فرد دارد.

در سال‏‌های گذشته دولت تلاش کرد تا از رواج روپیه پاکستانی در دادوستدهای تجاری و روزمره بازرگانان و مردم افغانستان بکاهد و به جای آن، پول ملی را رایج سازد، اما این تلاش‏‌ها هرگز آنگونه که انتظار می‏رفت، به فرجامی نرسید.

اکنون به نظر می‏رسد توافق تازه اشرف غنی با وزیر مالیه پاکستان، استمرار این سلطه را برای یک دوره طولانی دیگر، تمدید خواهد کرد؛ چیزی که البته از دید صاحب نظران مسایل اقتصادی، در حال حاضر، اجتناب ناپذیر و غیر قابل جایگزین به نظر می‏رسد.

پاکستان نیز به بازار مبتنی بر مصرف افغانستان نیاز دارد؛ زیرا این امر، میلیاردها دالر سالانه به اقتصاد ورشکسته و آسیب پذیر آن کشور، سود می‏رساند؛ اما این تنها استفاده‏ای نیست که پاکستان از امتیاز همسایگی افغانستان، به آن دست می‏‌یابد.

در موارد فراوانی، وابستگی همه‏‌جانبه اقتصادی به بازار و به‏‌ویژه به بنادر و مرزهای پاکستان، دست ابزار انتقام‏‌جویی‏‌ها و امتیازگیری‏‌های سیاسی از جانب آن کشور علیه افغانستان شده است.

در جریان تنش میان امریکا و پاکستان، در سال‏‌های گذشته، پاکستان برای مدتی، هزاران تن کالای بازرگانان افغان را در بنادر و گذرگاه‏‌های مرزی خود، توقیف کرد و به آن‏ها اجازه انتقال به افغانستان داده نشد.

این امر به رشد بی‏رویه و صعودی قیمت مواد اولیه در بازارهای افغانستان منجر شد و نگرانی‏‌های وسیعی را به دنبال داشت.

از جانب دیگر، پاکستان به مدد ناامنی‏‌هایی که در افغانستان ایجاد می‏کند، هیچگاه به افغانستان اجازه نیل به خودکفایی در برخی زمینه‏‌ها و نیز تلاش برای جایگزین‏‌سازی مرزهای دریایی و زمینی پاکستان با مسیرهای مشابه از طریق دیگر همسایگان افغانستان را نمی‏دهد.

ناظران مسایل اقتصادی می‏گویند که یکی از اهداف اصلی استمرار و ادامه تاکتیک بمب‏‌گذاری کنار جاده از سوی نیروهای هراس‏‌افکن مورد حمایت پاکستان در افغانستان نیز پیشگیری از شکل‏‌گیری یک زیرساخت نیرومند و مقاوم در عرصه‏‌ی راه‌سازی در افغانستان و در نتیجه، ممانعت از اتصال افغانستان به شبکه مسیرهای جاده‏‌ای بین‏‌المللی است.

در بسیاری از موارد، بمب‏‌گذاران، هیچ هدفی جز تخریب جاده‏‌ها ندارند. قربانیان اصلی بمب‏‌گذاری‏‌های کنار جاده‏ای و ناامنی در شاهراه‏‌های راهبردی کشور، غیرنظامیان و افراد بیگناه ملکی بوده‏‌اند.

این در حالی است که ملاعمر، رهبر طالبان در یکی از پیام‏‌های مناسبتی خود، بمب‏‌گذاری کنار جاده‏‌ای را مورد تایید قرار داد و بر ادامه آن تاکید کرد.

بنابراین از دید تحلیل‌گران، هدف پاکستان از توسعه مناسبات و دادوستدهای اقتصادی و بازرگانی با افغانستان تا سقف ۵ میلیارد دالر، استمرار وابستگی یک‌جانبه افغانستان به آن کشور است و این رفاقت در عرصه‏‌ی تجارت، لزوماً به معنای پایان رقابت در عرصه‏‌ی سیاست و امنیت نیست.

0 پیام برای این مطلب ثبت شده