پرونده خبرنگاران افغانستان روی میز دادگاه جرایم جنایی

خبرنگاران یکی از اقشار بی دفاعی‌اند که ناخواسته قربانی جنگ جاری در افغانستان شده و خشونت‌های متعدد از اطراف جنگ و درگیری کنونی را متحمل می‌شوند. در جریان 16 سال گذشته دستکم 80 خبرنگار در افغانستان کشته شده و صدها مورد خشونت علیه این سفیران آگاهی و آزادی بیان ثبت شده است. اما تاکنون کم‌تر این پرونده‌ها باز شده و مورد رسیدگی قرار گرفته است. وانگهی، عاملان این پرونده کسانی‌اند که نه حکومت و نه هم نهادهای بین‌المللی به آنان دسترسی ندارند و اجرای هرگونه حکمی که صادر شود برآنان سخت و چه بسا محال است. هفته‌ی گذشته، مجیب خلوتگر؛ رییس نهاد حمایت از رسانه‎های آزای یا «نی» از ثبت 190 مورد از پرونده‌های خبرنگاران افغانستان در دادگاه جرایم جنایی بین‌المللی خبر داد. حال پرسش این است که تاثیر این اقدام روی وضعیت خبرنگاران افغانستان چه خواهد بود؟

باید یادآور شد که تاسیس دادگاه های کیفری بین‌المللی برای رسیدگی به جنایات افرادی که مرتکب نسل کشی، جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت در خلال جنگ جهانی دوم در یوگسلاوی سابق، رواندا، سیرالیون و بلاخره تاسیس دیوان کیفری بین‌المللی از تلاش های جامعه بین‌المللی شده اند  در راستای اجرای عدالت و پایان دادن به بی کیفر ماندن مسوولین جنایات و جلوگیری از تکرار این جنایات و استقرار مجدد قانون محسوب می شود.

تا پیش از تاسیس دیوان کیفری بین المللی، دادگاه های ویژه کیفری بین‌المللی تشکیل و تمرکز خود را معطوف به پیگرد و مجازات مسوولین و مرتکبین جنایات بین‎المللی داشته اند. این در حالی است که مطالعه مقررات و دستاوردهای این دادگاه‎ها نشان می‎دهد که حقوق و وضعیت قربانیان این جنایات در سطح گسترده‎ای نادیده انگاشته شده است.

به طور کلی حق جبران خسارت موثر، حق رفتار شدن بر اساس احترام و کرامت، حق حمایت و مساعدت و حق درخواست غرامت از جمله حقوقی‌اند که در اسناد بین‎المللی و منطقه‎ای برای قربانیان نقض‎های شدید حقوق بشر و حقوق بشردوستانه بین‎المللی را به رسمیت شناخته شده است. حق جبران خسارت موثر شامل حق پیگرد و مجازات افرادی است که مسوول نقض‎های گسترده حقوق بشری می‎باشند و از طریق دادگاه صالح به منظور جبران خسارت کافی و موثر قربانیان اعمال می‎شود. حق رفتار شدن بر اساس احترام و کرامت شامل آگاه ساختن قربانیان از حقوق و منافعشان و در جریان قرار دادن آنان از همه مراحل دادخواهی و وضعیت رسیدگی به منافعشان است. حق برخورداری از حمایت و مساعدت شامل حمایت از قربانیان در جریان رسیدگی‎های قضایی و پس از آن، حراست از حریم خصوصی و حمایت و اطمینان از امنیت قربانیان، خانواده شان و شاهدان در برابر ارعاب و تلافی و فراهم آوردن کمک‎های لازم مادی، پزشکی، روانی و اجتماعی است. حق درخواست غرامت به معنای پرداخت غرامت کافی، موثر و فوری به قربانیان متناسب با شدت نقض و آسیب هایی که متحمل شده‌اند، می‎باشد. شیوه‌های جبران خسارت بر اساس مقررات اسناد مربوطه به طور کلی از طریق پرداخت غرامت، اعاده وضعیت به سابق، بازپروری و توانبخشی، اقناع و رضایت‌مندی قربانیان و بالاخره تضمین عدم تکرار صورت خواهد گرفت.

با این حال، اگر پرونده‎های ثبت شده‌ی خشونت علیه خبرنگاران در دادگاه جرایم جنایی بین‎المللی به خوبی تعقیب و پیگیری گردد، تاثیر به‌سزایی در وضعیت خبرنگاران داشته و فشارهای مضاعفی روی عاملان خشونت، بخصوص گروه‌های افراطی خواهد داشت. اما هرگونه حمایت این نهادهای حقوقی بین‌المللی نیازمند پیگیری رسمی از سوی نهادهای ملی و بین‌المللی است. شکی نیست که در صورت نبود اهرم‌های فشار در عرصه‌ ملی و صحنه‎ بین‌المللی، روند رو به افزایش خشونت علیه خبرنگاران قربانی‌های بیش‎تری از این قشر گرفته و سرنوشت آزادی بیان و سرگذشت درخشان رسانه‌ها را در کشور، با مشکلات شدیدتری مواجه خواهد ساخت.

  • آرزو رویا

0 پیام برای این مطلب ثبت شده