چه مبارک سحری بود چه فرخنده شبی!

دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند

وندرآن ظلمت شب آب حیاتم دادند

چه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی

و آن شب قدر که این تازه براتم دادند

(حافظ )

شب قدر شعر شاعران پارسی‌گوی بازتاب ویژه دارد. پرداختن به این شب، بیانگر اهمیت معنوی شب قدر در جهان‌بینی این شاعران است. شاعرانی که تنها به ستایش از شب قدر اکتفا نکردند بل تجربه‌های معنوی و روانی شان را نیز به نحوی در شعرهای شان بازتاب داند.

شب‌زنده‌داری و بیدار ماندن در این شب از سفارش‌ها و تاکیدهای آیینی است. تلقی بر این است که اگر این شب را تا صبح به ذکر و یاد و نام خدا سپری شود، تقدیر و سرنوشت انسان به خوبی و بخیر آدمی رقم می‌خورد. مولانا چنین فرصت طلایی را بسی مهم دانسته و با «زنهار» و هشدار می‌خواهد بگوید که خوابیدن در این شب، فرصت دادن بهره‌های معنوی است.

مهمان توام ای جان زنهار مخسب امشب

ای جان و دل مهمان زنهار مخسب امشب

روی تو چو بدر آمد امشب شب قدر آمد

ای شاه همه خوبان زنهار مخسب امشب

ای سرو دو صد بستان آرام دل مستان

بردی دل و جان بستان زنهار مخسب امشب

ای باغ خوش خندان بی‌تو دو جهان زندان

آنی تو و صد چندان زنهار مخسب امشب

مولانا

برخی نیز شب قدر را شب خلوت و راز و نیاز با خداوندگار هستی‌بخش می‌دانند و معتقدند که در این شب آدمی می‌تواند از در گفت‌وگو با خدایش وارد شود.

آن شب قدری که گویند اهل خلوت امشب است

آن شب قدری که گویند اهل خلوت امشب است

یارب این تاثیر دولت از کدامین کوکب است

تابه گیسوی تودستِ ناسزایان کم رسد

هر دلی ازحلقه ای، در ذکر یارب یارب است

شاعر بزرگ پارسی‌گوی، مولانا در شعر دیگری شب قدر را به جوی زلال آب تشبیه می‌کند که تن ناپاک آدمی اگر در آن داخل شود از پلشتی‌ها پاک می‌شود.

اى مه عید روى تو، اى شب قدر موى تو

چون برسم به جوى تو پاک شود پلید من

برخی از شاعران به این باورند که روزه داشتن در اوج نعمت و فراوانی، پاداش بزرگ دارد. چه پاداشی بزرگتر از شب وصل می‌تواند باشد، کسی که سال‌های هجران و فراق را با درد و اندوه دوری از معشوق تجربه کرده به خوبی می‌تواند مصداق این سخن را درک کند.

اى دوست روزهاى تنعم به روزه باش

باشد که در افتد شب قدر وصال دوست

سعدی

«هنر آنلاین» در باره اهمیت عرفانی و معنوی این می‌نویسد:

شب قدر هم مانند بسیاری از مضامین والای دینی از منظر نظر شاعران ما دور نمانده است. شبی که در ادبیات ما از روشن‌ترین پنجره‌های معنویت و عرفان به آن نظر شده است. همیشه نگاه به شب قدر، نگاه به شبی بوده است که انسان در وسعت بی‌کرانه‌اش می‌تواند به شناسایی جانانه بپردازد و از هر چه سیاهی و تباهی است به درآید و برای سال آتی و سال‌های آینده رهتوشه‌هایی مبارک و الهی برگیرد. به راستی در ساحت هیچ ادبیاتی چون ادبیات فاخر این سرزمین نمی‌توان این همه نازک‌خیالی‌های جانانه و وجدانگیز را از مفاهیم دینی سراغ گرفت. شاعران و ادیبان ما آنگاه که با همه وجود اشراقی خود به فهم قدر توفیق می‌یافتند و از خدای قدر برای برون شدن از وهم و حضور در فهم قدر و مراتب آن توفیق طلب می‌کردند به تبیین ذوقی این مفهوم والای دینی می‌پرداختند:

منوچهری دامغانی:

با رنگ و نگار جنت العدنی

با نور و ضیاء لیله القدری

شیخ اجل سعدی شیرازی:

تو را قدر اگر کس نداند چه غم

شب قدر را می‌ندانند هم

خواجه حافظ شیرازی:

شب قدر است و طی شد نامه هجر

سلام فیه حتی مطلع الفجر

عارفان درباره شب قدر گفته‌اند که این شب، شبی است که سالکان را به تجلی خانه خاص مشرف می‌گرداند تا بدان تجلی قدر و مرتبه خود را نسبت با محبوب بشناسند و آن وقت، ابتدای وصول سالک باشد؛ یعنی جمع و مقام اهل کمال در معرفت:

در شب قدر، قدر خود را دان

روز در معرفت سخن میران

نگاه آیینی شاعران به شب قدر

بسیاری از شاعران پارسی‌گوی مطالعات دینی داشتند و برخی شان فقیه-عالم بودند، درک و دریافت آنان از رویدادهای آیینی مبتنی بر مطالعات و دریافت‌های فقیهانه شان بوده است. این درک و دریافت‌ها در شعرهای شان نیز بازتاب یافته اند.

در «ترجمان القرآن جرجانی» شب قدر، شب اندازه کردن کارها ذکر شده است. صاحب «کشاف اصطلاحات الفنون» گوید: شب قدر، شبی است با عزت و شرف که هر که در آن طاعت کند عزیز و مشرف گردد.

در التفهیم بیرونی آمده است:

و اندر ماه رمضان لیله القدر است، آنک جلالت او را به دهه پسین جویند و نیز گفتند به طاق‌های این دهه.

لیله‌القدر شبی مهم و سرنوشت‌ساز است. شب نزول رحمت و برکات الهی و تعیین سرنوشت ابدی انسان‌هاست. در خصوص اهمیت این شب گفتنی است که از صدر اسلام و از عهد رسول اکرم حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله رسم بر آن بوده است که شب‌های قدر را «احیا» بگیرند و تا سپیده‌دم به آداب مخصوص آن از جمله دعا و نماز و استغفار بپردازند. در فضیلت شب قدر آمده است شبی بهتر از هزار ماه است: «لیله‌القدر خیر من الف شهر».

و به احتمال قوی این شب ارجمند یکی از شب‌های نزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم ماه مبارک رمضان است.

در آیه نخست سوره «قدر» نیز تصریح شده است به آن که قرآن کریم در شب قدر نازل شده است.

در تفسیر ابوالفتح رازی درباره شب قدر آمده است:

شب تقدیر است و فصل احکام و تقدیر قضایا آنچه خواهد بودن در سال از آجال و ارزاق و اقسام همه در این شب کنند و گفتند قوله «فی لیله مبارکه» هم این شب است.

0 پیام برای این مطلب ثبت شده