کمک‏‌های هند و کارشکنی‏‌های پاکستان

در اوج گرمي روابط كابل و اسلام‏‌آباد، رئيس‏‌جمهور غني عصر روز دوشنبه هفتم ثور 1394 به هند رفت. كشوری كه دشمن ديرينه پاكستان و همسايه خوب براي توسعه اقتصادي و سرمايه‏‌گذاري افغانستان پنداشته مي‏شود. در اجنداي اين سفر، ‌افغانستان گفت‏‌وگو روي توسعه اقتصادي و ترانزيتي و همچنین حرف‏‌هايی را از رهگذر نظامي و ناامني افغانستان جا داده است.

رئیس‌‏جمهور به هند رفت و هیئتی عالی‏‌رتبه او را همراهی کرد. اجمل عابدی، سخنگوی غنی به خبرگزاری‏‌ها گفت که هند از پنج حلقه سیاست خارجی افغانستان، در چهار حلقه آن شامل می‏شود.

حلقه نخست، هندوستان همسایه افغانستان است؛ حلقه دوم، از لحاظ کشورهای اسلامی، بیشترین نفوس مسلمانان در این کشور زندگی می‏کند؛ حلقه سوم، هند از جمله کشورهای آسیایی به شمار می‏رود و حلقه چهارم، هند یکی از بزرگترین کشورهای سرمایه‏‌گذار و تمویل‏‌کننده افغانستان است.

از سویی هم شماری از فعالین مدنی ابراز امیدواری می‏کنند که جلب جذب همکاری‏‌های اقتصادی و نظامی هند برای افغانستان مهم است.

عزیز رفیعی، رئیس مجتمع جامعه مدنی می‏گوید که سفر رئیس‏‌جمهور غنی می‏تواند اعتماد کابل– دهلی را تقویت بیشتر کرده و نیز، فضای بی‏‌اعتمادی‏‌ها را نسبت به روابط کابل – اسلام‏‌آباد، از بین ببرد. آقای رفیعی تاکید می‏کند که در بخش اقتصادی به‏‌ویژه همکاری‏‌های دوامدار هند در حکومت کابل، می‏تواند سفر آقای غنی، سازنده باشد.

هند رفيق راهبردي افغانستان از گذشته‏‌هاي دور است. روابط نزديك با اين كشور از چندين رهگذر براي افغانستان سودمند پنداشته مي‏شود؛ نخست اينكه پيوند نزديك اقتصادي‏‌اش بر ميزان سرمايه گذاری‏‌ها مي‏‌افزايد. در بخش امنيتي گفته مي‏شود كه اين پيوند ثبات هر دو کشور و حتا منطقه را تضمين مي‏کند.

اما برخی نگراني اين هستند كه سفر رئيس‏‌جمهور به دهلي نو از گرمي روابط كابل و اسلام‏‌اباد مي‏‌كاهد و شايد پس‏‌لرزه‏‌هاي اين سفر، روابط دو سوي ديورند را صدمه بزند.

افغانستان و هند توافق کرده‌اند که برای توسعه تجارت و تشویق سرمایه‌گذاری، اتاق مشترک تجارت ایجاد کنند. این توافق در سومین روز سفر اشرف غنی به هند حاصل شد. حجم تجارت میان افغانستان و هند سالانه حدود ۶۰۰ میلیون دالر است. اجمل عابدی، سخنگوی رئیس‏‌جمهور می‌گوید که نگاه نارندرا مودی، نخست‏‌وزیر هند مانند رئیس‏‌جمهور غنی، اقتصادمحور است و بحث‌های دوجانبه در این زمینه خیلی به هم نزدیک بوده است.

آقای غنی هم گفت که موقعیت افغانستان همواره تهدیدی برای ثبات در این کشور بوده است، اما به گفته او «حالا نوبت آن است که آن را به بزرگ‌ترین امتیاز افغانستان تبدیل کنیم و به عنوان چهارراه همکاری‌های منطقه آسیا از آن استفاده کنیم تا هند را به آسیای مرکزی اتصال دهد.». وی گفت:«چهارراهی که از آن پایپ لاین، کالا، فیبر نوری و مهمتر از همه انسان‏ها رفت و آمد کنند.» او گفت:«جغرافیا، آب و در درجه سوم معادن سرمایه‌های بزرگ افغانستان هستند

دولت هند در ۱۴ سال گذشته ۲.۲ میلیارد دالر به افغانستان کمک کرده است. با این حساب کارشناسان عقیده دارند که این شاید مهمترین دستاورد سفر سه روزه رئیس‏‌جمهور غنی و هیئت ۸۳ نفری همراه وی به هند باشد.

نگاه اشرف غنی به سیاست خارجی اش در قبال قدرت‏‌های بزرگ منطقه به‏‌ویژه هند و چین که دو رقیب سنتی نیز محسوب می‏شوند از همان ابتدا اقتصادی بوده است. تبدیل افغانستان به چهارراه اقتصادی آسیا یکی از آرزوهای دیرینه غنی به حساب می‏‌آید، اما آیا او در تحقق این آرزو موفق خواهد شد؟

کارشناسان می‏گویند هنوز نمی‏‌توان با قاطعیت در این زمینه سخن گفت. تلاش آقای غنی این است که با ایجاد یک محور در همکاری‏‌های منطقه‏‌ای در افغانستان، سعی کند منافع تمامی‏ قدرت‏‌های ذینفع در افغانستان را تضمین کرده و آن‏ها را نسبت به جایگاه مناسب خود در سیاست، امنیت و اقتصاد افغانستان، اطمینان دهد، اما به نظر نمی‏رسد این تلاش‏‌ها در فضای شدیدا تنش‏‌آلود و نگاه‏‌های تردیدآمیز و بی‏‌اعتمادی جدی حاکم بر روابط قدرت‏‌های بزرگ اقتصادی و نظامی منطقه، به سرعت به بار و بر بنشیند.

به عنوان نمونه، از هند و چین از یکسو و هند و پاکستان از جانب دیگر، به عنوان محورهای اصلی تنش و تقابل در منطقه یاد می‏شود.

هردو محور، رقابت‏‌ها و چه بسا دشمنی‏‌های دیرینه و شدیدی دارند که از میان بردن زمینه‏‌های آن و گرد آوردن این قدرت‏‌ها بر محور یک همکاری مشترک متقابل، کاری به شدت دشوار و توان‌فرساست. از جانب دیگر، یکی دیگر از مهمترین موانع عملی تحقق این ایده، ناامنی‏‌ها و بی‏‌ثباتی‏‌های جاری در افغانستان است.

منتقدان آقای غنی می‏گویند که او بیش از حد لزوم، خوش‏بین است. به باور آنان، آقای غنی وقتی پتانسیل‌‏های بالقوه افغانستان در عرصه دادوستدهای اقتصادی و سرمایه‏‌گذاری را برمی‏‌شمارد، کاملا فراموش می‏کند که هنوز زمینه‏‌های عملی این امر یعنی امنیت و ثبات میدانی در کشور، فراهم نیست و او برای ایجاد چنین زمینه‏‌ای ابتدا باید جنگی جدی و بی‏امان را علیه هراس‏‌افکنی آغاز کند.

با این حساب، به عقیده این گروه از منتقدان، پیش‏‌نیاز اصلی تحقق چنین ایده‏‏‌های بلندپروازانه و البته عملی، به وجود آوردن یک فضای امن و باثبات و مطمئن برای قدرت‏‌های اقتصادی و غول‏‌های در حال ظهور اقتصاد آسیا مانند هند و چین است.

هیچ کشوری حاضر نمی‏شود در زمینی که پر از ماین‏‌های آماده انفجار است، اقدام به کشت پول و سرمایه کند و افغانستان در حال حاضر، همین وضعیت را دارد.

با همه این احوال، افق دادوستدهای اقتصادی افغانستان و هند در حال حاضر، روشن و درخشان است و هند پتانسیل‏‌های عظیمی برای توسعه این همکاری‏‌ها دارد.

از جانب دیگر، با توجه به رویکرد نزدیکی روابط سیاسی و امنیتی افغانستان به سمت پاکستان و چین به منظور دستیابی به سراب صلح با هراس‏‌افکنان، دو کشور افغانستان و هند، به منظور حفظ ظاهر روابط راهبردی که بر پایه یک پیمان استراتژيک مکتوب بنا شده، در حال حاضر، چاره‏ای جز رویکرد به اقتصاد و همکاری‏‌های اقتصادی و بازرگانی ندارند.

هند بعد از سرنگونی رژیم طالبان به سال ۲۰۰۱ در کنفرانس بن برای احیای مجدد افغانستان سهم گرفت. کمک‌‏های ملل دوست از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۲ به صد میلیارد دالر تخمین شده بود. کمک‏‌های هند و ایران هم قابل قدر است. هند در ساخت پارلمان افغانستان، کمک‏‌های موادغدایی، کمک به برنامه‏‌های صحی، کمک‏‌های انکشاف دهات سهیم است.

افزون براین، بورس‏ه‌ای محصلان در رشته‏‌های فنی و دیگر رشته‏‌ها (مانند اطلاعات و رسانه‏‌ها) و در مسایل انرژی و ساخت خطوط برق از ازبکستان به کابل را به دوش دارد. هند در پهلوی سفارت‌خانه در کابل، کنسولگری‏‌هایی هم در هرات، مرازشریف، قندهار وجلال‏‌آباد دارد. پاکستان ادعا می‏کند که این کنسولگری‏‌ها، بلوچ‏‌های آزادی‌خواه را بر ضد اسلام‏‌آباد کمک می‏کنند. پاکستانی‏‌ها در فشار بالای افغانستان که هند نباید در کنفرانس ایران در سال ۲۰۰۸ سهم بگیرد موفق هم بودند، اما در کنفرانس استانبول در سال ۲۰۱۱ به نالم (امنیت وصلح در منطقه و افغانستان باثبات ) هند نقش مهم داشت و روابط کشورهای ذیدخل را در مسایل تجارت و اقتصاد به عهده داشت. هند رهبری کنفرانس سال ۲۰۱۲ در دهلی تحت عنوان سرمایه‏‌گذاری در افغانستان را به عهده داشت.

هند از کشورهای ذی‏علاقه تقاضا نمود تا ساختار خطوط گاز بین ترکمنستان- افغانستان و هند را سرعت بخشند. تصدی‏‌های هندی می‏خواهند در اسخراج معادن آهن حاجیگک سرمایه‏‌گذاری کنند، در عین زمان چین علاقمند معدن مس عینک در جنوب کابل استکه به دلایل امنیتی تاخیر صورت گرفته است.

تا حال هند، ۳.۵ میلیارد دالر کمک را برای افغانستان وعده داده است. روزنامهtaz آلمان می‏نویسد که هند جاده می‏سازد و پاکستان به آتش می‏کشد.

پاکستان انتقال اموال ترانسپورتی توسط موترهای لاری افغانستان را به هند اجازه می‏دهند، اما اجازه نمی‏دهد اموال تجارتی از هند به افغانستان انتقال یابد. از این لحاظ هند در تلاش است با ایران راهی بحری و بندر تجارتی مستقلی برای افغانستان باز کنند که احتیاجی از راه پاکستان و بندر کراچی نباشد. و از بندر تجارتی گوادر که چینی‏‌ها سرمایه‏‌گذاری و از آن فعلاً استفاده می‏کنند استفاده گردد.

از این لحاظ، حکومت هند در ساخت جاده حلقوی افغانستان که شهرهای بزرگ افغانستان را با سرحد ایران در شهر زرنج اتصال کمک کرده است. افزون براین هندی‏‌ها سرمایه ساخت بندر چاه بهار ایران را به عهده گرفتند که با زرنج (سرحد افغانستان- ایران) ارتباط خوب دارد.

طرف مقابل (پاکستان) از این پروژه ناراضی است و به آن‏ها با اعمال هراس‌‏افکنی جواب دادند. تعمیر و ساخت جاده در نزدیکی سرحد ایران چندین بار مورد حملات قرار گرفت که عاملین آن رابطه با ISI دارند؛ کسانی که سفارت هند را در سال ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ و کنسولگری‏‌های هند در جلال‏‌آباد در سال ۲۰۱۳ ویران نمودند. آقای غنی از زمانی که در بانک جهانی وظیفه داشت با مقامات هندی آشنایی دارد که این برای رابطه حسنه دوکشور مفید است.

بزرگترین مشکل فعلاً امنیت در افغانستان است که حکومت هند و کشورهای ذی علاقه تاکید دارند تا فضای صلح و آرامش برقرار گردد، اما آیا این مسئله امکان‌پذیر است؟ هند از گروه‌های طالبان افغانی هراس ندارد، بیشتر از گروه‌های هراس‏‌افکن حقانی و طالبان پاکستانی در هراس است که با گروه هراس‏‌افکن لشکر طیبه در پنجاب رابطه دارند.

معلوم نیست چه‏‌اندازه حکومت پاکستان در این حملات دخیل است، چون مناسبات افغانستان و پاکستان حسنه نبوده، از این لحاظ در قرارداد استراتیژی همکاری بین دهلی وکابل، کمک‏‌های دو جانبه سیاسی و نظامی هم علاوه گردید.

در پاراگراف ۵ قرارداد میان افغانستان و هند درج است که (هند تعهد می‏کند در ساختار و تربیت اشخاص فنی در مسایل امنیتی و کمک‏‌های مالی درین مورد، همچنان در خرید تجهیزات و اسباب امنیتی از روسیه مصارف آن را به عهده می‏گیرد.)

هند علاقمند نیست افراد عسکری و نظامی ویا آموزگاران نظامی به کابل بفرستند، اما نظامیان افغان را در هند آموزش می‏دهد. با وجود روابط محتاطانه هند با افغانستان، رابطه سیاسی با پاکستان هنوز مشکلات خود را دارد. این مشکلات سیاسی بغرنج با همسایگان باید نهایتی داشته باشند.

البته هند می‏تواند از راه ایران و روسیه، محاصره پاکستان را تا اندازه‏ای خنثی سازد. علاوه براین، هند با منافع کشور چین همنواست و روی آن حساب می‏کند. چینی‏‌ها نمی‏خواهند، هراس‏‌افکنان از طریق پاکستان به مناطق ترکستان شرقی نفوذ کنند.

در اخیر باید علاوه نمود که همه کشورهایی که به افغانستان کمک‏‌های مالی می‏کنند، البته علاقمندی‏‌های سیاسی و اقتصادی برای خود هم دارند. در این اواخر شنیدیم که عربستان هم مرکز اسلامی برای‏مان می‏‌سازند. اما پیشنهاد می‏کنم که افغانستان به پرسونل فنی و مسلکی ضرورت دارد و نه به متعلم مکتب سعودی.

کشوری که اشخاص فنی در همه امور نداشت، در فقر و ذلت و بیچارگی می‏‌ماند. به طور مثال می‏توان گفت که آلمان کشوری است که از نگاه مساحت، نصف سرزمین افغانستان است، با وجودی که هیچ مواد خام ندارد (برخلاف افغانستان منابع سرشار دارد) اما آلمان امروز۷۰ سال بعد از جنگ جهانی که ویرانتر از افغانستان بود از جمله بزرگترین کشورهای اقتصادی جهان است.

دلیل آن هم سیاست رهبران فاضل شان است که درعلم و معارف مسلکی با کمک تصدی‏‌ها و شرکت‏‌ها توجه عمیق دارند و برنامه‏‌های عالی مسلکی و دانش‏‌آموزی دارند و روی آموزش کارکنان فنی خود سرمایه‏‌گذاری می‏کنند.

0 پیام برای این مطلب ثبت شده