هفته نامه اقتدار ملی

تازه ها: .

فرمانروای بدون تخت و تاج ( سیمای جامی هرویدر آثار هم‌عصرانش)

شنبه, ٢٦ حمل ١٣٩٦       رامیلا عزیز/مدومه/بخش اول

چکیده:

جامی علمدار شعر و ادب فارسی در قرن نهم است؛ دوره‌ای که اوج انحطاط شعر و ادب تلقی شده است و او تنها کسی بود که به نحوی جلو این انحطاط را گرفت و حسن ختام شعر کلاسیک فارسی شد. معاصرانش با نظرداشت محوریت وی در شعر فارسی و دیگر ابعاد شخصیتی وی، او را ستودند و چهره‌ای محترم و متشخص از وی ارائه کردند. اما از آن جایی که بی‌توجهی و کاهلی در تمامی ابعاد زندگی ما نفوذ دارد این آفت حتی در عرصه نویسندگی و تولید فکر نیز بی‌اثر نبوده و آن را در احاطه خود قرار داده است. این باعث شده تا جامی نیز در گمنامی به سر ببرد و آن چنان که سزاوارش است شناخته نشود و سیمای وی نیز در هاله‌ای از ابهام‌ به عنوان مداح درباری و یا صوفی که به زیبارویان نظر داشته، به معرفی گرفته شود، اما در این مقاله به پاسخ این پرسش اصلی که جامی در آثار هم‌عصرانش چگونه معرفی شده است، پرداخته می‌شود و هدف از این تحقیق تبیین تصویر روشن و شفاف از سیمای جامی در نمود آثار معاصران و هم‌صحبتان وی است .     alt

در یک پژوهش علمی برای رسیدن به هدف تحقیق روش‌های متعددی برگزیده می‌شود از آن جا که موضوع این تحقیق در مورد شناخت شخصیت جامی است؛ بنابر‌این علمی‌ترین روش برای رسیدن به مسئله تحقیق روش کتابخانه‌ای یا اسنادی است. در این روش محقق پس از مراجعه به منابع مربوط و مطالعه در این زمینه به بازبینی شخصیت شاعر می‌پردازد؛ بنابر‌این می‌توان گفت در این تحقیق از روش کتابخانه‌ای استفاده شده است.

   بازتاب سیمای جامی در آثار معاصرانش، سیمایی عادی نیست و شخصیت دایرة‌المعارفی است با نبوغ و استعداد عالی. این فطرت و سرشت والا از وی بزرگمردی ساخته است که درگوش پادشاهان و حاکمان زمان رسالت‌شان را گوشزد می‌کند؛ اسباب بزرگی و علو مقام را برایشان می‌شناساند و میل به پلیدی و نامردمی و بیدادگری را زشت جلوه می‌دهد. آنگاه که قلم به دست می‌گیرد با گرایش به تعقل و تفکر فلسفه و حکمت می‌آفریند و چون از احساس و عاطفه سرشار می‌شود با چینش واژه‌ها دقت می‌کند، شعر می‌آفریند؛ در این عرصه با نظامی استاد سخن همداستان می‌شود. فقیه و محدثی است که اربعین می‌نگارد عارف و صوفی والامقامی است که با خط سیر دو فرآیند موازی به هم (طریقت و شریعت) با برانداختن پرده پندار از روی محسوسات به جمال حضرت حق خیره می‌شود. اندوه فراقش را در «بشنو از نی چون حکایت می‌کند» مولوی با صدای رسا فریاد می‌کشد و نائیه می‌نگارد.

واژه گان کلیدی:

جامی‌، نبوغ ، اقتدار معنوی، شاعر، متصوف، نویسنده، نقشبندیه

مقدمه

نورالدین عبدالرحمن جامی مرد نامی‌، متفکر؛ والامقام، دانشمند متبحر، صوفی و شاعر شهیر قرن نهم است. در قریه خرجرد جام تولد می‌شود، اما به نسبت عدم مراکز علمی عزیمت سفر به سوی هرات می‌کند و در نظامیه هرات به تکمیل تحصیلات خویش می‌پردازد. بعدها راه تصوف را پیش می‌گیرد و از محضر بزرگان این خطه استفاده‌ها می‌کند و با تکرار «المجاز قنطرت فی الحقیقت» پرداختن به عشق مجازی را مقدمه‌ای برای متوصل شدن به حقیقت لایزالی تعبیر می‌کند و عشق را از خاک به افلاک می‌کشاند. او اظهار می‌دارد «کسی که لذت عشق یافت و چاشنی شوق چشید بی‌عشق نتواند بود».

لذت عشق فرو رفت مرا در رگ و پــــــی

عشق می‌گویم و جان می‌دهم از لذت وی

(لاری، 1343 : 6)                            

   او نه تنها این فرقه را درک کرد و دریافت؛ بل برای دیگران و برای شناخت دقیق و بهتر این امر دست به تالیف و تصنیف آثاری زد وبرای تاثیرگذاری و پذیرایی بیشتر این آثار از شیوه و شگردهای نظم استفاده کرد؛ به این معنی که شعر را تنها برای مقاصد پند و زهد و عاشقانه‌سرایی به کار نبست؛ بل برای مقاصد عرفانی نیز استفاده کرد؛ زیرا همچنانکه آیه و حدیث همیشه مردم را اقناع کرده است شعر نیز تا حدودی این هم‌طرازی را با آیه و حدیث داشته و طرف مقابل را نیز اقناع کرده است .

     جامی نه تنها شاعر بوده و تعلق خاطر به شعر داشت؛ بل شاعر مقتدری بود که موازی با پادشاهان زمانش در دستگاه حکومتی نفوذ داشت به حل مشکلات مردم جامعه‌اش می‌پرداخت. این نفوذ مختص دستگاه دولتی داخلی نبود که پادشاهان روم و هند و ترکستان و ماوراءالنهر به وی ارادت داشتند. خشنودی و رضایت جامی را و اینکه جامی‌از آنان در سطری از آثارش یاد کند امری مهم تلقی می‌کردند.

آثار و تصنیفات جامی در موضوعات مختلف متعدد است. در تفسیر، معما، تصوف سه دیوان شعر در مقطع‌های سنی متفاوت در حدیث ، شرح ، کلام حکمت و....

     در این مقاله به گونه ضمنی با آثار و و صاحبان آثاری که یا مختص در مورد جامی دست به نگارش برده‌اند و و یا در قسمتی از کارشان به این بزرگمرد پرداخته‌اند آشنا می‌شوید. بیشتر از این کوشش می‌شود تا بازتاب روشن سیمای مولانا جامی، ابعاد گونه‌گون شخصیت، خلق و عادات و سایر ویژگی‌های شخصی و گوشه‌هایی از جهان‌بینی او در آن نمایانده شود.

   این نکته را نباید از نظر دورداشت که از هر واژه و جمله‌ای که نسبت به مولاناجامی در هر یک از این آثار نگاشته شده است، احترام ژرف و بی پایان مؤلفان نسبت به مولانا جامی به وضاحت نمودار است.

جامی، اهل جام یا هرات

نورالدین عبدالرحمن جامی فرزند احمد بن محمودالدشتی در بیست سوم شعبان هشتصد و هفده (سنه سبع عشرین ثمانمایه) در قریه خرجرد جام تولد شد. لقب اصلی‌اش عمادالدین و لقب مشهورش نورالدین است. وی همچنان که خود در قصیده «رشح بال» ذکر می‌کند و همه با استناد به این قصیده، سال تولدش را هشتصد و هفده دانسته‌اند.

منم چو گوی به فُسحت مـــــــــه و سال

به صولجان قضا منقلب زحـــــال به حال

به سال هشتصد و هفده ز هـــجرت نبوی

که زد ز مکه به یثرب سرادقات جــــلال

ز اوج قله پروازگــــاه عــــــــز قـــــــدم

بدین حضیض هوان سست کرده ام پرو بال

به هشتصد و نوده وسه کشیده ام امــــروز

زمام عمر در این تنگنای حـــــس و خیال

   نسبش به امام المجتهدین حسن بن عبدالله بن طاووس بن هرمز بن شیبانی می‌رسد. این شخص پادشاه قبیله شیبان بوده و در دوره جاهلیت به رهنمای امیرالمومنین حضرت علی (ع) به اسلام روی آورد. (نوایی، 1381: 11)

پدر و اجداد این بزرگوار همه به زهد و تقوا و به قضاوت و فتوا مشغول بودند در جام که ولایت شیخ احمد جام است مسکن داشتند.

   اینکه جایگاه اجداد عبد الرحمن جامی، جام بوده و اینکه جام افتخار تولد کودکی را با این نبوغ در دامان خود داشته قولی است که جملگی برآنند:

مولدم جام و رشحــــــــــه قلمم

جرعــه جام شیخ الاسلامی است

لاجـــــرم در جریــــدۀ اشعــار

بـــــدو معنی تخلصم جامی است

(صفوی، 1314: 85-86)                    

جامی از نخستین روزها که به درک مفاهیم زندگی می‌پردازد اشتیاق بی‌نظیری نسبت به فراگیری داشت در عنفوان جوانی به فراگیری علوم می‌پردازد و علوم متداوله زمانش را نزد پدر فرا می‌گیرد و چون کسی را نمی‌یابد که فراتر از این علوم متداوله چیزی بداند؛ به سوی هرات که نظامیه آن از مهمترین مراکز علمی آن عصر به شمار می‌رفت عزیمت کرد و این نخستین سفر جامی بود که همراه با پدر دیار اجدادی را ترک کرد و هرات را متناسب با خواسته‌هایش برای بالندگی علمی، تربیتی و زندگی برگزید.

نظر ها (0)

نام:
آدرس ايميل:
نظر شما:

سرمقاله

قرار است به زودی کاخ سفید راهبر جدید مبارزه با هراس‌افکنی در افغانستان را اعلان کند. شواهد نشان می‌دهند که محور اصلی این راهبرد افزایش نیرو و فرستادن سربازان بیشتر به افغانستان است. پرسشی که هم اکنون وجود دارد این است که آیا این راهبرد تاثیر قابل انتظاری برای از بین بردن فعالیت هراس‌افکنان در افغانستان دارد؟ گذشته نشان داده است که چنین راهبردی به تنهایی نمی‌تواند کارآیی لازم را ...

ادامه مطلب

بخش پشتو

کابل بيا په وینه لوبی کوی. کابليان خپل روژه ماتی د خپلی ورونو، دوستانو، پلارونو، ميندو او خويندو له وينو څخه وکړ.دا لوی غم او انسانی فاجعه ټولو متضررو کورنيو ته تسليت وايم او دا حيوانی کړنی په کلکه غندم. دولت د طالبانو د دی غير انسانی کړنی په هکله هيڅ کوم مشخص موقف نه درلوده او دوی طبق معمول فقط دا واقعه هم په شديد الفاظ محکوم کړل. حکومت بايد د دی فاجعی په اساس ځينی مهمی امنيتی کسان له ...

ادامه مطلب
mod_vvisit_counterامروز2882
mod_vvisit_counterدیروز4163
mod_vvisit_counterاین هفته2882
mod_vvisit_counterاین ماه102320
mod_vvisit_counterمجموع2266082

Visitors Counter

تمام حقوق مادی و معنوی اين سايت برای هفته نامه اقتدار ملی محفوظ می باشد. 2017 ©
نقل مطالب با ذکر منبع مانعي ندارد.
ديزاين و اجرای وب سايت توسط ممتاز هاست